Lęk separacyjny

W pierwszych miesiącach i latach życia dziecko przechodzi ogromny rozwój, zarówno fizyczny, jak i psychiczny, a jednym z okresów, przez które przechodzą wszystkie dzieci, jest tak zwany lęk separacyjny. Może to być dla rodziców bardzo wyczerpujący czas, zwłaszcza jeśli dziecko dotąd bez problemu spędzało czas tylko z osobą opiekującą się nim (najczęściej mamą), jednak jest to ważna część rozwoju dziecka i powinniśmy wychodzić mu naprzeciw, kiedy tylko się da. Czym jest lęk separacyjny, kiedy się pojawia i jak go przezwyciężyć?

Czym jest lęk separacyjny

Gdy tylko osoba opiekująca się dzieckiem znika z jego pola widzenia (czy to poza domem, czy tylko w innym pomieszczeniu), dziecko myśli, że już nigdy jej nie zobaczy i wpada w niepokój. Jednocześnie chce poznawać otoczenie (jest bardziej mobilne, zwykle zaczyna już raczkować), ale musiałoby oddalić się od mamy, przez co popada w wewnętrzny konflikt. Lęk separacyjny jest oznaką zdrowego rozwoju i zbudowania silnej więzi między matką a dzieckiem. Jest to jednak wymagający okres, którego nie należy lekceważyć. 

Kiedy pojawia się lęk separacyjny

Od 6. miesiąca dziecko rozpoznaje znajome i nieznajome twarze i przywiązuje się do osoby opiekującej się nim (najczęściej matki). Następnie między 7. a 8. miesiącem pojawia się lęk separacyjny, który w większym lub mniejszym stopniu może utrzymywać się aż do 3. roku życia dziecka albo pojawiać się falami. Może wystąpić dopiero około 18. miesiąca życia dziecka oraz około 2–2,5 roku życia dziecka. Może się też pojawić po jakiejś większej stresującej sytuacji, na przykład po rozpoczęciu pobytu w żłobku/klubie malucha, narodzinach rodzeństwa lub przeprowadzce do nowego mieszkania/domu. Nie są też wyjątkiem dzieci, u których lęk separacyjny trwa nawet po rozpoczęciu przedszkola lub szkoły.

Objawy lęku separacyjnego

Nie tylko płacz oznacza, że dziecko przechodzi lęk separacyjny. Możliwe objawy to:

• histeryczny płacz przy wyjściu mamy,
• strach przed obcymi ludźmi,
• niemożność zaśnięcia bez mamy,
• częste nocne budzenie się lub koszmary senne,
• moczenie się,
• strach przed ciemnością,
• napad złości,
• niechęć do jedzenia,
• dziecko chce być stale noszone i chowa się za matką.

Jak przezwyciężyć lęk separacyjny 

Trzeba poświęcić dziecku czas, miłość, zrozumienie, a przede wszystkim kontakt, aby niepokój się zmniejszył i stopniowo zniknął. 

• Zacząć stopniowo ćwiczyć rozłąkę, zostawiać dziecko pod opieką na przykład babci, i to krótko — nawet pół godziny na początku wystarczy.
• Bawić się w zabawę w chowanego — na przykład zasłaniać twarz rękami i wychylać się.
• Zawsze pożegnać się z dzieckiem i powiedzieć mu, dokąd idziesz i kiedy wrócisz, a następnie trzeba tego dotrzymać.
• Stworzyć z dzieckiem rytuał pożegnania.
• Dziecko powinno spędzać rozłąkę w miejscu, które zna i w którym czuje się bezpiecznie.
• Nie zostawiać dziecka, gdy jest chore lub głodne.
• Chodzić z dzieckiem często między ludzi, aby wiedziało, że istnieją też inni obcy ludzie i nie musi się ich bać.  
• Nie spieszyć się z dzieckiem, każde potrzebuje innego czasu na zmianę.
• Ważne, aby także rodzic był gotowy na rozłąkę. Dzieci wyczuwają każdą niepewność i od razu na nią reagują. 

Niektórzy rodzice zauważają skrajny lęk separacyjny, inni nie zauważają żadnego. Bardzo wiele zależy od temperamentu dziecka i jego więzi z osobą opiekującą się nim, dlatego nie można porównywać dzieci w tym zakresie. Bardzo ważne jest, aby nie karać dziecka za jego zachowanie, nie zostawiać go samego, by wypłakało się samo, lecz wspierać je i dać mu wystarczająco dużo czasu, aby mogło przejść przez lęk separacyjny tak, jak potrzebuje. 

Dzięki dzisiejszej świadomości rodziców można ten okres przejść bez nierealnych oczekiwań i dość spokojnie. Jeśli jednak będzie on raczej burzliwy i fizycznie wyczerpujący, wiedzcie, że za kilka miesięcy będziecie już wspominać to z czułością, jak maleńkie dziecko było do was przyklejone i potrzebowało tylko czasu oraz waszych ramion.