Voor de start van het zwangerschapsverlof en vervolgens het ouderschapsverlof komen er bij menig aanstaande moeder heel wat vragen op. Er is ook een verschil tussen of de moeder in loondienst is of als zelfstandige werkt. Wat is dus het verschil tussen “zwangerschapsverlof” en “ouderschapsverlof”, wat moet er allemaal geregeld worden, hoeveel geld krijg je en hoe zit het met een volgende zwangerschap?

Zwangerschapsverlof en uitkering bij moederschap

Aan het zwangerschapsverlof beginnen aanstaande moeders 8-6 weken vóór de uitgerekende datum, en de duur ervan is 28 weken; bij een tweeling of meerlingen is dat 37 weken. Het wordt met terugwerkende kracht uitbetaald en meestal rond de 10e van de maand, maar dat kan van gemeente tot gemeente verschillen. 

Moeders in loondienst

Om als moeder de uitkering bij moederschap, afgekort PPM, te kunnen ontvangen, moet zij in de afgelopen twee jaar vóór de start van het zwangerschapsverlof minstens 270 kalenderdagen hebben deelgenomen aan de ziekteverzekering (deze verzekering wordt door de werkgever betaald). Als de moeder in die 270 dagen van baan is veranderd, worden deze dagen bij elkaar opgeteld. Als de moeder vóór indiensttreding studeerde en vervolgens minder dan 270 dagen heeft gewerkt, worden deze dagen ook meegeteld. Een moeder die alleen studeert en niet werkt, heeft geen recht op PPM. Moeders die werken op basis van een overeenkomst voor werkverrichting hebben recht op PPM als zij met die overeenkomst meer dan 10.000 Kč per maand verdienen. 

Moeders in loondienst/oproepkrachten leveren de aanvraag voor de uitkering bij moederschap van hun gynaecoloog in bij hun werkgever en hoeven zich verder nergens zorgen over te maken. Ze geven alleen de datum van de start van het zwangerschapsverlof door en de werkgever regelt alles wat nodig is voor de PPM. De hoogte van de PPM is dan 70 % van de verlaagde dagelijkse grondslag per kalenderdag. Je kunt je “zwangerschapsuitkering” berekenen met behulp van een rekenmodule op internet. 

Moeders die zelfstandige zijn

Bij moeders die zelfstandige zijn, is de situatie iets ingewikkelder. Om PPM te kunnen ontvangen, moet de vrouw gedurende ten minste 270 kalenderdagen in de afgelopen twee jaar ziekteverzekering hebben betaald vóór de start van dat zwangerschapsverlof, en tegelijkertijd 180 dagen in de periode van één jaar vóór de start van de PPM. Het is dus ideaal als de moeder de ziekteverzekering al regelt vóór ze zwanger raakt, dus wanneer ze besluit dat ze binnenkort een baby zou willen. 

De hoogte van de ziekteverzekering hangt af van de hoogte van de voorschotten op de sociale verzekering, die weer afhangen van het inkomen. Niemand zal je echter zeggen hoeveel je precies moet betalen. Daarom is het het beste om naar het Districtskantoor voor Sociale Zekerheid te gaan, waar je de aanvraag voor PPM indient, en daar te vragen naar de maximale hoogte van de ziekteverzekering die je kunt betalen zodat de PPM zo hoog mogelijk is. Als de moeder echter geen hoog inkomen heeft, dan zal de hoogte van de PPM laag zijn; vergeleken met moeders in loondienst zelfs minder dan de helft of een derde. In dat geval is het dus de vraag of het überhaupt de moeite loont om ziekteverzekering te betalen en vervolgens PPM te ontvangen. 

Een kleine tip om je PPM te verhogen is om bij het arbeidsbureau te vragen of zij uit de toekomstige ouderschapsuitkering je PPM kunnen aanvullen tot het minimumbedrag, dat momenteel 13.000 Kč is.

Bijverdienen tijdens het ontvangen van de uitkering bij moederschap

Moeders in loondienst mogen tijdens het ontvangen van PPM tegelijkertijd ook werken, maar zij mogen niet dezelfde werkzaamheden uitvoeren bij dezelfde werkgever, waarvoor zij de PPM ontvangen. 

Moeders die zelfstandige zijn hoeven voor het ontvangen van PPM hun onderneming niet te onderbreken, maar mogen die niet persoonlijk uitvoeren; wel kunnen zij die uitvoeren via hun werknemers of samenwerkende personen. Als de moeder niemand heeft die voor haar kan werken, dan is het voor haar beter om de onderneming tijdelijk stil te zetten, zodat ze geen voorschotten op de zorg- en sociale verzekering hoeft te betalen. Let op de datum tot wanneer je de onderneming wilt stilzetten, want op de dag na die datum wordt de onderneming automatisch weer hervat. 

Ouderschapsverlof en ouderschapsuitkering

De totale ouderschapsuitkering is voor alle moeders even hoog; het hangt dus alleen af van de duur van de opname. Alle moeders kunnen de periode waarin zij de ouderschapsuitkering ontvangen verdelen tot het kind 4 jaar oud is (vanaf 2024 alleen tot het kind 3 jaar oud is), en de hoogte van de uitkering mag niet hoger zijn dan de hoogte van de PPM. Voor moeders die zelfstandige zijn is er nog een voorwaarde: als de PPM lager was dan 10.000 Kč, dan kunnen zij maximaal 10.000 Kč per maand uit de ouderschapsuitkering ontvangen. 

De hoogte van de ouderschapsuitkering is voor 2023 vastgesteld op 300.000 Kč (bij een tweeling of meerlingen is dat 450.000 Kč). Vanaf 2024 wordt dat 350.000 Kč (bij een tweeling of meerlingen 525.000 Kč) en dit geldt alleen voor moeders van wie het kind in 2024 wordt geboren; met terugwerkende kracht wordt het verschil niet uitbetaald. De hoogte van de uitkering kan eens per 3 maanden worden gewijzigd.

Vanaf nu is het niet meer nodig om naar het arbeidsbureau te gaan, waar de ouderschapsuitkering wordt geregeld; je hoeft alles alleen 1-2 maanden vóór het einde van de PPM in de Jenda-app in te voeren en bespaart jezelf zo het gedoe langs verschillende instanties. 

Bijverdienen tijdens het ontvangen van de ouderschapsuitkering

Tijdens het ontvangen van de ouderschapsuitkering hebben moeders al meer werkmogelijkheden. Ze kunnen werken op basis van een overeenkomst, in deeltijd of voltijds, en ook als zelfstandige (dat wordt dan een nevenactiviteit), maar ze moeten wel zorgen voor de verzorging van hun kind. Voor kinderen tot 2 jaar is dat maximaal 92 uur per kalendermaand, waarbij ze naar de crèche of een andere soortgelijke voorziening kunnen gaan (bijv. kleuterschool, kindergroep). Na het 2e levensjaar van het kind wordt een bezoek aan welke voorziening dan ook niet meer gevolgd. 

Aansluitend zwangerschaps-/ouderschapsverlof

Als een vrouw met ouderschapsverlof is (maximaal tot het kind 4 jaar oud is, vanaf 2024 nog maar tot het kind 3 jaar oud is) en zij heeft een geldig arbeidscontract bij haar werkgever, dan heeft zij ook recht op PPM bij een volgende zwangerschap. Voor het niet-opgebruikte deel van de ouderschapsuitkering moet zij daarna een aanvraag indienen, en dit wordt éénmalig uitbetaald na de start van het volgende zwangerschapsverlof. Helaas wordt het niet automatisch uitbetaald, zoals we zouden verwachten.

Als een vrouw een contract voor bepaalde tijd had en dat afliep tijdens het ontvangen van de ouderschapsuitkering en er vervolgens geen nieuw arbeidscontract is ontstaan, dan nam de vrouw niet deel aan de ziekteverzekering en heeft zij dus geen recht op een volgende PPM; zij gaat dan na de geboorte van het volgende kind rechtstreeks over op ouderschapsverlof. 

Een zelfstandige heeft alleen recht op een volgende PPM als zij opnieuw heeft deelgenomen aan de ziekteverzekering gedurende 270 kalenderdagen binnen twee jaar. In het andere geval heeft zij geen recht op PPM en gaat zij van ouderschapsverlof over naar een volgend ouderschapsverlof. Het niet-opgebruikte bedrag wordt daarna eenmalig uitbetaald in de daaropvolgende maand na de melding van deze situatie, mits de moeder hiervoor een aanvraag heeft gedaan.  

Als je tot hier hebt gelezen, draait je hoofd misschien al van al die informatie. Geen zorgen, je staat er niet alleen voor. Als je niet weet wat je moet doen, vraag het dan gewoon bij de bevoegde instantie; niemand zal je, zoals men zegt, een kop afrukken, en je krijgt actuele informatie voor jouw gezinssituatie. 

Een mooie zwangerschap en nog mooier moederschap.