Waarom zou je kinderen niet voor de televisie zetten

Televisie is ongetwijfeld een van de hulpmiddelen van de moderne tijd, die bijna elk huishouden bezit. Bij sommigen heeft de televisie zelfs een plekje in elke kamer. Toch zijn er steeds meer huishoudens waar we geen televisie vinden, maar is het dagelijks gebruik van een laptop, tablet, mobiele telefoon of desktopcomputer juist heel gewoon. Ja, zó is deze tijd: een tijd vol schermen. Velen van ons zijn opgegroeid met televisie, met het kijken naar sprookjes en kinderprogramma’s voor het slapengaan, maar aan de andere kant hadden we ook veel om buiten te doen. Tegenwoordig is het anders: schermen zijn draagbaar, en dus kun je er ook buiten naar kijken. Hoe kun je dit voorkomen? Wat leer je kinderen in plaats van schermen kijken? Waarom zou je ze niet voor de televisie zetten?

Waarom televisie en alle schermen schadelijk zijn

Baby’s en peuters

Voor kleine baby’s tot één jaar is televisie echt onnodig. Als je je kind even moet vermaken zodat je snel naar het toilet kunt, kunt douchen of de afwas kunt doen, dan is het voor je baby beter als je hem in een wipstoeltje zet of op een dekentje legt en hem meeneemt naar de kamer, zodat hij jou ziet en observeert hoe de wereld werkt. Dat is voor een baby nuttiger en hij heeft jou dan ook dichtbij. 

Kinderen tot twee jaar zouden, idealiter, helemaal niet naar televisie moeten kijken, omdat ze beeld en geluid nog niet met elkaar kunnen verbinden. Het geluid komt in de televisie later dan het beeld, iets wat een volwassene niet merkt, maar een kind wel. Bovendien hebben zulke jonge kinderen nog geen kritisch denkvermogen en kunnen ze goed en kwaad zelfs in sprookjes niet onderscheiden (bijv. Tom en Jerry of Masha en de Beer). Geweld zien ze daardoor als iets normaals, en daarom kunnen ze later ook andere kinderen slaan.

Wat zullen we ervan zeggen: bij peuters kan een scherm helpen bij lastigere dingen zoals tandenpoetsen (het kind werkt dan beter mee), tijdens autoritten (als het anders huilt), wanneer het kind ziek is of last heeft van kiespijn (dan helpt het om de aandacht van de pijn af te leiden). Natuurlijk laten we een kind niet hele dagen naar schermen kijken. Maar als we onszelf voor een paar minuten helpen en ze dan bijvoorbeeld liedjes, educatieve sprookjes of een sprookje in een vreemde taal laten zien, dan kan dat zelfs nuttig zijn. 

Passieve activiteit, verslaving en aandachtsstoornis

Het probleem met schermen is onze passiviteit. Jonge kinderen ontwikkelen zich elke dag, leren voortdurend nieuwe dingen, willen alles van ons nadoen en de wereld ontdekken; kortom, ze zijn van nature nieuwsgierig en juist televisie kijken of video’s op de mobiel nemen hun leergierigheid weg. Plotseling hoeven ze niets meer te doen: ze kijken alleen nog naar een scherm. Ze hoeven zich zelfs niet te bewegen, wat later kan leiden tot obesitas. Vervolgens kan dit ook uitgroeien tot een verslaving aan schermen, en dat is heel moeilijk om kinderen weer af te leren. Bovendien, als schermgebruik heel vroeg begint en de duur van het gebruik niet wordt beperkt, kan dat negatieve gevolgen hebben voor de ontwikkeling van de hersenen. Het kan bij kinderen zelfs leiden tot aandachtsstoornissen. 

Leren door voorbeelden

Er wordt gezegd dat kinderen tot drie jaar alles in zich opnemen als sponzen, en dat is volkomen waar. Ze leren heel snel; alles wat ze zien of horen onthouden ze meteen en later kunnen ze het gebruiken op het moment dat we dat het minst verwachten. Het probleem met televisie is dat kinderen daar voorbeelden uit overnemen. Dat betekent dat ze verschillende gebaren, woorden, zinnen, maar ook manieren van gedrag leren op basis van wat ze zien. Maar de interactie met een ander persoon ontbreekt en er kan ook een probleem ontstaan met de taalontwikkeling.

Moeite met inslapen

Er wordt steeds vaker over blauw licht gesproken in verband met moeilijk inslapen. Het licht dat van schermen afkomt, vertelt via het oog aan de hersenen namelijk dat het dag is, en daardoor bereidt het lichaam zich van nature niet voor op slaap. Het kan dan heel lastig zijn om zowel een klein kind als een schoolgaand kind in slaap te krijgen, en veel volwassenen hebben hier ook last van. 

Voor het slapen gaan zouden kinderen dus helemaal niet naar schermen moeten kijken; eventueel is het nodig een filter te gebruiken dat het scherm rood kleurt en zo het blauwe licht elimineert, dat de storende factor is. Er bestaan ook rode brillen tegen blauw licht, die oudere kinderen en volwassenen dan kunnen gebruiken. 

Werelddag van de televisie

Op 21 november wordt wereldwijd de Werelddag van de televisie gevierd. Deze dag is ontstaan ter ere van J.L. Baird, die de overdracht van beeld naar schermen uitvond. Bij ons werd televisie voor het eerst geïntroduceerd in 1953. Zoals gezegd: het is een goede dienaar, maar een slechte meester. Te veel van iets schaadt, en dat geldt dubbel voor kinderen. We willen jullie oproepen om deze dag juist anders te vieren, namelijk zonder televisie en idealiter zonder welk scherm dan ook. Doen jullie met ons mee?

Hoe je kinderen bezig houdt zonder schermen

Samen wandelen

Ga naar buiten in de frisse lucht en maak een uitstapje. Zo maak je de kinderen moe en hebben ze ondertussen ook nog veel plezier. Je hoeft niet eens een bepaald doel te hebben; je kunt kinderen onderweg allerlei opdrachten geven en hen zo motiveren om te lopen, wat ze vaak saboteren.

Bordspellen

Door bordspellen te spelen leren kinderen plannen en verantwoordelijkheid nemen voor hun beslissingen. Het hele gezin kan dan meedoen en jullie hebben ontzettend veel lol.

Boekjes lezen

Lees kinderen een boek voor; het ontwikkelt hun latere vermogen om te leren. Zo groeien ze uit tot betere lezers en sprekers. Met kleine kinderen kun je samen naar de plaatjes in het boek kijken, en grotere kinderen kun je vermaken met de Albi-pen en boekjes. Eventueel kun je samen een verhaal bedenken. De fantasie kent geen grenzen. 

Samen koken en bakken

Kook samen de zondagslunch of bak bijvoorbeeld een tulband. Koken ontwikkelt de creativiteit van kinderen, vergroot de aandacht en concentratie en vooral ontwikkelt het de fijne motoriek. Zelfs peuters kunnen in de keuken helpen; een leertoren is daarvoor voldoende zodat ze bij het aanrecht kunnen en je ze bijvoorbeeld het roeren kunt toevertrouwen.

Foto’s bekijken

Als je thuis een kleine baby hebt en een ouder kind daar vaak jaloers op is, dan kan het helpen om een fotoalbum of fotoboek te maken met foto’s van het oudere kind vanaf zijn geboorte. Zo laat je zien dat hij ook ooit zo klein was en wat jullie allemaal samen deden, hoe jullie voor hem zorgden, zodat hij weet dat vroeger alle aandacht ook op hem gericht was. 

Heb je maar één kind of zijn de broertjes en zusjes niet jaloers op elkaar, dan kun je kinderen altijd boeien en vermaken met het bekijken van foto’s. 

Het is niet alleen maar slecht

We zeggen niet dat schermen slecht zijn en dat we er meteen afscheid van moeten nemen. We leven in een digitaal tijdperk en televisie, mobiele telefoons, tablets en computers horen daar nu eenmaal bij. We zouden vooral de schermtijd moeten beperken en proberen kinderen vooral bezig te houden met beweging of activiteiten waarbij ze hun motorische vaardigheden ontwikkelen (Hoe je de grove motoriek ontwikkelt, Hoe je de fijne motoriek ontwikkelt). En als we een scherm gebruiken, kies dan liever voor educatieve video’s.

We raden aan om samen met kinderen duidelijke regels vast te stellen voor het kijken naar televisie en andere schermen, regels die gelden en nageleefd worden. Bij kinderen ouder dan drie jaar kun je samen afspraken maken; daardoor wordt het makkelijker om over alles tot overeenstemming te komen. 

Voel je vooral niet schuldig: in elke situatie doen we wat we kunnen, en als we er alleen voor staan, kan televisie na een zware dag voor ons een opluchting zijn. Probeer vooral na te denken over hoe je het op de lange termijn wilt doen. Stel regels op en geef kinderen zo grenzen, die belangrijk zijn voor zowel jou als voor hen. 

We hopen dat jullie van een dag zonder televisie (schermen) genieten en als het op 21 november niet lukt, probeer het dan op een andere dag.