separatieangst

In de eerste maanden en jaren van het leven maakt een kind een enorme ontwikkeling door, zowel fysiek als psychisch, en een van de periodes die alle kinderen doormaken is de zogenaamde scheidingsangst. Dit kan voor ouders een zeer uitputtende periode zijn, vooral als het kind tot nu toe zonder problemen geen tijd heeft doorgebracht met iemand anders dan de verzorgende persoon (meestal de moeder), maar het is een belangrijk onderdeel van de ontwikkeling van het kind en daar moeten we gehoor aan geven wanneer dat kan. Wat is scheidingsangst, wanneer treedt het op en hoe kun je het overwinnen?

Wat is scheidingsangst

Zodra de verzorgende persoon uit het zicht van het kind verdwijnt (of dat nu buitenshuis is of gewoon in een andere kamer), denkt het kind dat het haar nooit meer zal zien en raakt het in paniek. Tegelijkertijd wil het kind de omgeving verkennen (het is mobieler, meestal begint het al op handen en knieën te kruipen), maar daarvoor moet het zich van de moeder verwijderen, waardoor het in een innerlijk conflict terechtkomt. Scheidingsangst is een teken van een gezonde ontwikkeling en het ontstaan van een sterke band tussen moeder en kind. Het is echter een zware periode die niet onderschat mag worden. 

Wanneer treedt scheidingsangst op

Vanaf 6 maanden herkent een kind bekende en onbekende gezichten en hecht het zich aan de verzorgende persoon (meestal de moeder). Vervolgens treedt tussen de 7e en 8e maand scheidingsangst op, die in meer of mindere mate kan aanhouden tot het kind 3 jaar oud is, of in golven kan terugkomen. Het kan pas rond de leeftijd van 18 maanden optreden, of rond 2 tot 2,5 jaar. Het kan ook verschijnen na een grotere stressvolle situatie, bijvoorbeeld de start in de crèche/kinderdagopvang, de geboorte van een broertje of zusje of een verhuizing naar een nieuw appartement/huis. Uitzonderingen zijn er echter ook, met kinderen bij wie de scheidingsangst zelfs na de start op de kleuterschool of school aanhoudt.

Uitingen van scheidingsangst

Niet alleen huilen betekent dat een kind scheidingsangst ervaart. Mogelijke uitingen zijn:

• hysterisch huilen wanneer de moeder weggaat,
• angst voor vreemde mensen,
• niet kunnen inslapen zonder mama,
• vaak 's nachts wakker worden of nachtmerries,
• in bed plassen,
• angst voor het donker,
• woede-uitbarstingen,
• geen zin hebben om te eten,
• het kind wil voortdurend gedragen worden en verschuilt zich achter de moeder.

Hoe scheidingsangst overwinnen

Het is belangrijk om het kind tijd, liefde, begrip en vooral contact te geven, zodat de angst afneemt en geleidelijk verdwijnt. 

• Begin het loslaten geleidelijk te oefenen, laat bijvoorbeeld de oma kort op het kind passen; zelfs een halfuur is in het begin voldoende.
• Speel kiekeboe - bijvoorbeeld het gezicht achter de handen verbergen en weer tevoorschijn komen.
• Neem altijd afscheid van het kind en vertel waar je heen gaat en wanneer je terugkomt; houd je daar vervolgens ook aan.
• Maak samen met het kind een afscheidsritueel.
• Het kind zou de scheiding moeten doorbrengen op een plek die het kent en waar het zich veilig voelt.
• Laat het kind niet achter wanneer het ziek of hongerig is.
• Ga veel met het kind onder de mensen, zodat het weet dat er ook andere onbekende mensen zijn en het niet bang voor hen hoeft te zijn.  
• Forceer het kind niet; elk kind heeft een andere tijd nodig om aan verandering te wennen.
• Ook de ouder moet voorbereid zijn op de scheiding. Kinderen voelen elke onzekerheid aan en reageren daar meteen op. 

Sommige ouders merken extreme scheidingsangst op, anderen helemaal niets. Het hangt sterk af van het temperament van het kind en de hechting aan de verzorgende persoon, daarom kun je kinderen hierin niet met elkaar vergelijken. Het is heel belangrijk om het kind zijn gedrag niet te verwijten, het niet alleen te laten uithuilen, maar het te steunen en het genoeg tijd te geven om scheidingsangst door te maken zoals het nodig heeft. 

Dankzij de huidige informatie van ouders kan deze periode worden doorstaan zonder onrealistische verwachtingen en vrij rustig. Als het echter eerder stormachtig en fysiek uitputtend verloopt, weet dan dat je er over een paar maanden met liefde op zult terugkijken, op hoe het kleine kindje aan je vastgeplakt zat en alleen tijd en jouw armen nodig had.