Hoe kan ik een peuter van de borstvoeding afwennen?

De Wereldgezondheidsorganisatie raadt aan om minimaal tot de leeftijd van twee jaar te blijven borstvoeden. Als we het dus hebben over het afbouwen van een kind van de borstvoeding, dan is dat meestal niet eerder dan rond anderhalf jaar, eerder twee jaar of later. In sommige gevallen is het niet nodig om een peuter helemaal te spenen; het is voldoende om gedeeltelijk af te bouwen en door te blijven voeden. Welke vragen zou een vrouw zich dan moeten stellen voordat ze begint met afbouwen? En als ze eenmaal heeft besloten om te stoppen, hoe kan ze dat dan doen zonder dat het voor beide kanten stressvol is? 

Waarom wil ik afbouwen? 

Voor een kind is het ideaal om te blijven borstvoeden tot zelfafwennen, maar niet alle moeders hebben daar energie voor. Voordat een vrouw haar kind dus gaat afbouwen, zou ze zichzelf de vraag moeten stellen waarom ze eigenlijk wil afbouwen. Wat haar daartoe brengt en of gedeeltelijk afbouwen niet genoeg zou zijn. Veel moeders weten namelijk niet dat gedeeltelijk afbouwen mogelijk is en uiteindelijk beter is voor het kind dan volledig afbouwen. 

Gedeeltelijk afbouwen

Als een vrouw eindelijk de hele nacht of langere tijd achter elkaar wil slapen, is het mogelijk om alleen van de nachtvoedingen af te bouwen. Het kan haar ook ongemakkelijk zijn om in het openbaar of buitenshuis te voeden; dan kan ook dat borstvoeden worden weggelaten. De moeder kan zo geleidelijk toekomen aan alleen thuis voeden en vervolgens alleen nog bij het inslapen en na het wakker worden. Ook in een situatie waarin de moeder een paar dagen weg moet, bijvoorbeeld voor werk of om gezondheidsredenen, kan borstvoeding nog steeds behouden blijven. In geen van beide gevallen is volledige afbouw nodig.

Mogelijke redenen om af te bouwen en hun oplossing

• opmerkingen van buitenaf of uit de familie dat een vrouw al veel te lang voedt en dat het kind daar te groot voor is (borstvoeding is iets tussen moeder en kind, dus kan een vrouw thuis voeden en er niemand iets over vertellen)
• slaaptekort (kan worden aangepakt door alleen van de nachtvoedingen af te bouwen)
• een weekend of zelfs een hele week gescheiden zijn van het kind (geen reden om af te bouwen; na terugkomst kan de borstvoeding worden voortgezet)
• planning van een volgende zwangerschap en daardoor het uitblijven van de menstruatiecyclus (het lichaam is waarschijnlijk nog niet klaar voor een volgende baby; het is dus verstandiger om te wachten of geleidelijk af te bouwen over een aantal maanden)
• in slaap vallen uitsluitend door borstvoeding (geleidelijk de manier van inslapen veranderen, nieuwe associaties zoeken bij het in slaap vallen - een boekje voorlezen, zingen, over de rug strelen, een handje vasthouden, een luisterboek, draagzak)
• vermoeidheid door vaak voeden overdag, of doordat het kind in de decolleté van de moeder grijpt (dit kan worden opgelost door met het kind te communiceren en gedeeltelijk af te bouwen)
• enz.

Waarom borstvoeding geweldig is voor moeder en peuter

Wanneer een vrouw antwoord heeft gegeven op de vraag waarom ze wil stoppen met borstvoeden, is het fijn als ze ook opschrijft waarom borstvoeding zo geweldig is, zowel voor haar als voor haar peuter. Dan beseft ze namelijk dat ze al deze situaties op een andere manier zal moeten vervangen. Bijvoorbeeld:

• het kind wordt snel rustig
• het kind valt snel in slaap, vooral ’s nachts
• als het kind niet veel gewone voeding eet, krijgt het in ieder geval een goede inname via moedermelk
• het zijn mooie en unieke momenten die je met het kind/de moeder doorbrengt
• een gevoel van veiligheid en liefde, vervulling en aandacht 
• het helpt bij tandjespijn, koorts en elk ander ongemak
• enz.

Hoe je in de praktijk afbouwt

Of een vrouw haar kind nu helemaal of slechts gedeeltelijk wil afbouwen, in beide gevallen moet ze vastbesloten zijn dat ze deze verandering wil doorvoeren. Als ze er niet van overtuigd is en er niet achter staat, dan voelt haar kind dat aan en zal het niet zo makkelijk gaan. Vervolgens stelt ze regels op voor hoe ze gaat afbouwen. Ideaal voor beide kanten is geleidelijk afbouwen. De vrouw stopt dus met voeden op verzoek van het kind en voedt volgens haar vastgestelde regels. Het is belangrijk om duidelijke regels op te stellen die de peuter begrijpt en alles met hem of haar te bespreken. Leg uit waarom het nu anders zal zijn, benoem je gevoelens (ik snap dat je je daar rot over voelt, maar ik kan niet meer, het is me nu te ongemakkelijk), vraag het kind om hulp en stel een andere oplossing voor (bijv. we nemen iets te drinken, we pakken een tussendoortje, ik geef je een knuffel, ik ga over je rug strelen). 

Voorbeelden van regels

• Buiten voeden we niet, alleen binnen of alleen thuis.
• We voeden alleen bij het inslapen en na het wakker worden.
• Trek mijn shirt niet uit, wacht tot ik je zelf mijn borst geef.
• We voeden alleen bij licht; als het buiten donker is, dan niet meer.

Het is heel belangrijk om vol te houden, want als de moeder in dezelfde situatie de ene dag niet voedt en de volgende dag wel, dan is dat voor het kind erg verwarrend en kun je niet het gewenste resultaat verwachten. Van de regels afwijken kan als het kind ziek is. Zodra het hersteld is, wordt er weer volgens de regels gevoed. Het is nodig om alles steeds opnieuw met het kind te bespreken, zodat het begrijpt dat je het echt meent. 

In het begin zal het kind waarschijnlijk protesteren en het niet eens zijn met je regels. Daarom is het ideaal om geleidelijk af te bouwen, zodat het voor het kind minder zwaar is. De totale afbouw kan dan ook enkele maanden duren. Het is wel heel zacht en voor beide kanten prettiger dan van de ene op de andere dag stoppen. 

Als een vrouw op het einde van haar krachten is en voor een snelle afbouw kiest, dan is dat ook prima; het is belangrijk om daarover met het kind te praten, zodat het haar energie voelt en begrijpt dat het niet zomaar een verzinsel is, maar dat het nodig is om de borstvoeding te beëindigen zodat mama voor haar of hem kan blijven zorgen. 

Of je nu kiest voor volledige of slechts gedeeltelijke afbouw, handel altijd volgens je intuïtie. Als je voelt dat er een verandering nodig is, maak die dan ook. We duimen voor je.