Przed rozpoczęciem urlopu macierzyńskiego, a następnie rodzicielskiego, u niejednej przyszłej mamy pojawia się mnóstwo pytań. Różnica polega też na tym, czy mama jest zatrudniona, czy prowadzi działalność jako OSVČ. Czym więc różnią się „macierzyński” i „rodzicielski”, co trzeba załatwić, ile pieniędzy się otrzyma i jak to wygląda w przypadku kolejnej ciąży?

Urlop macierzyński i zasiłek macierzyński

Na urlop macierzyński przyszłe mamy przechodzą 8-6 tygodni przed terminem porodu, a jego długość wynosi 28 tygodni; w przypadku bliźniąt i mnogiej ciąży jest to 37 tygodni. Wypłacany jest z wyrównaniem i zwykle około 10. dnia miesiąca, ale może się to różnić w zależności od miasta. 

Mamy zatrudnione

Aby mama mogła pobierać zasiłek macierzyński, w skrócie PPM, musi podlegać ubezpieczeniu chorobowemu przez co najmniej 270 dni kalendarzowych w ciągu ostatnich dwóch lat przed rozpoczęciem urlopu macierzyńskiego (to ubezpieczenie opłaca pracodawca). Jeżeli mama zmieniła pracę w trakcie tych 270 dni, dni te sumują się. Jeśli mama przed podjęciem pracy była studentką, a następnie przepracowała mniej niż 270 dni, te dni również się sumują. Mama, która tylko studiuje i nie pracuje, nie ma prawa do PPM. Mamy pracujące na umowę o dzieło mają prawo do PPM, jeśli zarabiają na tej umowie więcej niż 10 000 Kč miesięcznie. 

Mamy zatrudnione/na umowach składają wniosek o zasiłek macierzyński od swojego ginekologa w pracy i nie muszą się już niczym więcej zajmować. Zgłaszają jedynie datę rozpoczęcia urlopu macierzyńskiego, a pracodawca załatwia wszystko, co potrzebne do pobierania PPM. Wysokość PPM wynosi wtedy 70% zredukowanej dziennej podstawy wymiaru za dzień kalendarzowy. Swoją „macierzyńską” można obliczyć za pomocą kalkulatora w internecie. 

Mamy OSVČ

W przypadku mam będących OSVČ sytuacja jest nieco bardziej skomplikowana. Aby można było pobierać PPM, kobieta musi opłacać ubezpieczenie chorobowe przez co najmniej 270 dni kalendarzowych w ciągu ostatnich dwóch lat przed rozpoczęciem tego urlopu macierzyńskiego oraz jednocześnie przez 180 dni w okresie jednego roku przed rozpoczęciem pobierania PPM. Najlepiej więc, jeśli mama załatwi ubezpieczenie chorobowe jeszcze przed zajściem w ciążę, czyli wtedy, gdy zdecyduje, że w najbliższym czasie chciałaby dziecko. 

Wysokość ubezpieczenia chorobowego zależy od wysokości zaliczek na ubezpieczenie społeczne, które z kolei zależą od dochodu. Nikt jednak nie powie, ile dokładnie należy opłacać. Dlatego najlepiej udać się do Okresní správa sociálního zabezpečení, gdzie składa się wniosek o PPM, i tam zapytać o maksymalną wysokość ubezpieczenia chorobowego, którą można opłacać, aby PPM była jak najwyższa. Jeśli jednak mama nie ma wysokich dochodów, wysokość PPM będzie niska, w porównaniu z mamami zatrudnionymi nawet mniej niż o połowę albo o jedną trzecią. W takim przypadku warto więc rozważyć, czy w ogóle opłaca się płacić ubezpieczenie chorobowe, a następnie pobierać PPM. 

Małą wskazówką, jak zwiększyć PPM, jest złożenie w urzędzie pracy wniosku o podwyższenie PPM z przyszłego zasiłku rodzicielskiego do minimalnej wysokości, która obecnie wynosi 13 000 Kč.

Dorabianie podczas pobierania zasiłku macierzyńskiego

Mamy zatrudnione mogą jednocześnie pracować podczas pobierania PPM, jednak nie mogą wykonywać tej samej pracy u tego samego pracodawcy, z której przysługuje im PPM. 

Mamy OSVČ nie muszą z powodu pobierania PPM przerywać swojej działalności, jednak nie mogą wykonywać jej osobiście, mogą natomiast realizować ją za pośrednictwem swoich pracowników lub osób współpracujących. Jeśli mama nie ma nikogo, kto mógłby za nią pracować, lepiej będzie zawiesić działalność, aby nie musiała opłacać zaliczek na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne. Uważajcie na datę, do której chcecie zawiesić działalność, ponieważ następnego dnia po tej dacie działalność automatycznie się odnawia. 

Urlop rodzicielski i zasiłek rodzicielski

Łączny zasiłek rodzicielski jest dla wszystkich mam w takiej samej wysokości, więc zależy wyłącznie od długości pobierania. Wszystkie mamy mogą rozłożyć okres pobierania zasiłku rodzicielskiego do 4. roku życia dziecka (od 2024 roku tylko do 3. roku życia dziecka), a wysokość świadczenia nie może być wyższa niż wysokość pobieranego PPM. W przypadku mam OSVČ istnieje jeszcze warunek, który mówi, że jeśli wysokość PPM była niższa niż 10 000 Kč, to mogą pobierać maksymalnie 10 000 Kč miesięcznie z zasiłku rodzicielskiego. 

Wysokość zasiłku rodzicielskiego na rok 2023 ustalono na 300 000 Kč (w przypadku bliźniąt i mnogiej ciąży jest to 450 000 Kč). Od 2024 roku będzie to kwota 350 000 Kč (w przypadku bliźniąt i mnogiej ciąży będzie to 525 000 Kč) i dotyczy to wyłącznie mam, którym dziecko urodzi się w 2024 roku; różnica nie jest wypłacana wstecz. Wysokość świadczenia można zmienić raz na 3 miesiące.

Od teraz nie trzeba już chodzić do urzędu pracy, gdzie załatwia się zasiłek rodzicielski, wystarczy wszystko wprowadzić 1-2 miesiące przed końcem PPM w aplikacji Jenda i oszczędzić sobie biegania po urzędach. 

Dorabianie podczas pobierania zasiłku rodzicielskiego

Podczas pobierania zasiłku rodzicielskiego mamy mają już więcej możliwości pracy. Mogą pracować na umowę, na część etatu lub na pełen etat, a także jako OSVČ (będzie to wtedy działalność dodatkowa), muszą jednak zapewnić opiekę nad dzieckiem. W przypadku dzieci do 2 lat maksymalnie 92 godziny w miesiącu kalendarzowym mogą przebywać w żłobku lub innym podobnym placówce (np. przedszkolu, grupie dziecięcej). Po ukończeniu przez dziecko 2. roku życia uczęszczanie do jakiejkolwiek placówki nie jest już monitorowane. 

Kolejny urlop macierzyński/rodzicielski

Jeśli kobieta przebywa na urlopie rodzicielskim (maksymalnie do 4. roku życia dziecka, od 2024 roku już tylko do 3. roku życia dziecka) i ma ważną umowę o pracę u swojego pracodawcy, ma prawo do PPM również w kolejnej ciąży. Niewykorzystany zasiłek rodzicielski musi następnie zgłosić, a zostanie jej wypłacony jednorazowo po rozpoczęciu kolejnego urlopu macierzyńskiego. Niestety nie jest on wypłacany automatycznie, jak mogłybyśmy się spodziewać.

Jeśli kobieta miała umowę na czas określony, która zakończyła się w trakcie pobierania zasiłku rodzicielskiego, a następnie nie powstała kolejna umowa o pracę, wtedy kobieta nie podlegała ubezpieczeniu chorobowemu, a więc nie ma prawa do kolejnego PPM i od razu przechodzi na urlop rodzicielski po urodzeniu kolejnego dziecka. 

OSVČ ma prawo do kolejnego PPM tylko w przypadku, gdy ponownie podlegała ubezpieczeniu chorobowemu przez 270 dni kalendarzowych w ciągu dwóch lat. W przeciwnym razie nie ma prawa do PPM i przechodzi z urlopu rodzicielskiego na kolejny urlop rodzicielski. Niewykorzystane świadczenie jest następnie wypłacane jednorazowo w następnym miesiącu od zgłoszenia tego faktu, jeśli mama złożyła o nie wniosek.  

Jeśli dotrwaliście do tego miejsca, być może od tych wszystkich informacji aż kręci się wam w głowie. Nie martwcie się, nie jesteście w tym sami. Jeśli nie będziecie wiedzieć, co zrobić, po prostu zapytajcie we właściwym urzędzie — nikt wam głowy, jak to się mówi, nie urwie, a wy będziecie mieć aktualne informacje odpowiednie dla waszej sytuacji rodzinnej. 

Pięknej ciąży i jeszcze piękniejszego macierzyństwa.