Rozwój psychomotoryczny 6-9 m

Psychomotoryczny rozwój trzeciego trymestru

O trzecim trymestrze nie pisze się łatwo, ponieważ jest to w rozwoju niemowlęcia jeden z okresów najbardziej dynamicznego rozwoju. Odkrywa przestrzeń i potrafi samo się przemieszczać. W trzecim trymestrze trochę odchodzimy od tabel i spojrzenia na rozwój miesiąc po miesiącu, ponieważ niemowlę odkrywa poszczególne umiejętności nie według schematu, ale zgodnie z tym, na co ma lepsze predyspozycje i co akurat bardziej je interesuje. Mamy teraz niemowlę w drugim wyproście. Ma ponad pół roku, potrafi już rozglądać się dalej, zaczyna odkrywać istnienie przestrzeni. Zaczyna pivotować - robi krok jedną nogą i obraca się na bok, aby wokół własnej osi dostać się do zabawki. Powinno umieć wykonywać tę umiejętność na obie strony. W okresie trzeciego trymestru powinny pojawić się trzy kluczowe kamienie milowe rozwoju - przyjrzymy się im trochę bliżej.

Siad skośny

Siad skośny poprzedza siad swobodny i jego obecność w rozwoju jest jednym z najważniejszych elementów budujących podstawę do raczkowania. Siadowi skośnemu poprzedza skoordynowany obrót na brzuszek. Skoordynowanym nazywamy taki obrót, który dziecko potrafi w trakcie ruchu zatrzymać i sięgnąć na przykład po zabawkę, którą ma nad sobą. Najpierw pojawia się siad skośny z podparciem na łokciu, później dziecko podnosi się do wysokiego siadu skośnego z podparciem na dłoni. Siad skośny jest warunkiem wstępnym do raczkowania, ponieważ jasno określa, która kończyna będzie w podporze, a która będzie robić krok do przodu.

Kiedy zwrócić uwagę?

• Niemowlę wykonuje siad skośny tylko na jedną stronę;
• niemowlę nie potrafi podnieść się na dłoń i pozostaje w siadzie skośnym z podparciem na łokciu;
• w siadzie skośnym jest niestabilne, przewraca się.

Raczkowanie

O raczkowaniu można by napisać całe eseje. Jest ważnym kamieniem milowym rozwoju przede wszystkim dlatego, że jest to symetryczny ruch podobny do chodu, który koordynuje naprzemienne zaangażowanie kończyn górnych i dolnych. Raczkowanie wzmacnia system stabilizujący kręgosłup i trenuje współpracę mięśni potrzebną do przyszłego chodzenia. Prawidłowe raczkowanie wygląda tak, że dziecko opiera się na dłoniach i kolanach oraz naprzemiennie używa przeciwległych kończyn. Nogi ma swobodnie ułożone za sobą. Z tyłu ruchy bioder i ramion po obu stronach powinny być symetryczne.

A czy pełzanie nie należy do rozwoju?

O pełzaniu z przymrużeniem oka lubię mówić jako o rozwojowym wzorcu pływającej podłogi. W dzisiejszych czasach pojawia się ono u dzieci częściej i jeśli jest symetryczne, zasadniczo nie szkodzi rozwojowi, ale też w żaden sposób nie motywuje niemowlęcia do podnoszenia się, a tym samym wzmacniania kończyn i brzuszka. Przesuwanie się po śliskiej podłodze bez oporu to przecież droga łatwiejsza. Czasem pojawia się tak zwane tulenie, czyli dziecko przyciąga się po brzuchu rękami, a nogi ma swobodnie ułożone za sobą. Ten wzorzec niemowlęta zwykle porzucają, gdy tylko znajdą skuteczniejszy sposób poruszania się. Asymetryczne pełzanie jest już dużym znakiem ostrzegawczym. Nie pojawia się znikąd, zawsze jest wynikiem jakiejś wcześniejszej asymetrii u niemowlęcia. Jeśli ruch do przodu mózg niemowlęcia traktuje jako trening chodzenia, to asymetryczne pełzanie jest ruchem do przodu, który trenuje asymetryczny chód. W przyszłości takie wzorce mogą po prostu doprowadzić do tego, że dziecko będzie chodzić asymetrycznie - jedno biodro będzie bardziej skręcone do wewnątrz, drugie na zewnątrz, jedna noga będzie wyraźnie lepsza w podporze, podobnie jedna ręka. Asymetryczne pełzanie trzeba rozwiązywać od razu, gdy się pojawi, ponieważ dziecko nie ma motywacji, by samo się go pozbyć - jego celem nie jest symetryczny ruch, ale próba dostania się do zabawki. A niemowlętom obojętne jest, w jaki sposób się to stanie.

Stanie

Wiecie, kiedy dziecko jest gotowe odkrywać przestrzeń? W uroczym okresie, gdy wyrzuca rzeczy z wyższych miejsc, takich jak wózek czy krzesełko, i z zainteresowaniem obserwuje, jak spadają na dół. Nie możemy się złościć na dziecko za takie zachowanie, po prostu poznaje ono głębię przestrzeni, aby być gotowe do stania. Pierwsze stanie bywa zwykle niepewne i nierzadko niemowlę doczołguje się do odpowiedniego podparcia i podciąga się do stania rękami. Pierwsze stanie często nie zawiera wykroku, a nawet stopy bywają w nim ustawione różnie. Nie panikujcie i dajcie dziecku czas. W ciągu trzeciego trymestru powinno być w stanie odkryć wykrok i stać już na całych stopach.

Kiedy zwrócić uwagę?

• Jeśli niemowlę staje tylko jedną nogą w wykroku i nie potrafi zrobić tego na drugą stronę.
• Jeśli utrzymuje się nieprawidłowe ustawienie stóp (na grzbiecie stopy, zbyt mocno na zewnątrz…).
• Jeśli niemowlę upada ze stania do tyłu „na płasko” na plecy.

Kilka słów o umiejętnościach, które pojawiają się w trzecim trymestrze, ale nie są objęte aż tak dużą uwagą fizjoterapeutyczną:

Obrót na plecy

Obrót na plecy pojawia się wyraźnie później niż obrót na brzuszek. Po pierwsze, jest to znacznie trudniejszy ruch pod względem koordynacji, ale wymaga też od dziecka pewnych zdolności rozumowych, koordynacyjnych i odwagi. Dziecko musi mieć świadomość, że istnieje przestrzeń za nim. Musi być pewne, że potrafi w każdej chwili zatrzymać obrót, gdyby w przestrzeni za nim pojawiło się coś nieoczekiwanego, a przede wszystkim nie może bać się wejścia w nieznaną (niewidoczną) przestrzeń. A to u wielu ostrożnych dzieci trwa.

Samodzielny siad swobodny

Do samodzielnego siadu niemowlę dochodzi z siadu skośnego przez przeniesienie ciężaru ciała i uwolnienie drugiej kończyny górnej. W momencie, gdy dziecko samodzielnie siada, zwykle ma już wystarczający trening tułowia z raczkowania, aby móc siedzieć wyprostowane bez zaokrąglonych plecków. Nie sadzamy dziecka wcześniej, niż samo usiądzie, ani na dłużej, niż siedzi samo z własnej woli, albo niż jest to bezwzględnie konieczne.

Dużo tego, prawda? A to wszystko maluch ma zdążyć osiągnąć w wieku 7.-9. miesiąca - to sporo pracy! A do samodzielnego chodzenia dziecku jeszcze daleko. I właśnie o tym napiszę wam następnym razem.