Waarom heeft een kind geen fopspeen nodig?

De geschiedenis van de speen gaat terug tot het oude Egypte; de huidige vorm kreeg hij pas in de 19e eeuw. De speen is een hulpmiddel om te scheiden, ofwel een troostmiddel, dat ouders en grootouders in twee kampen verdeelt. De één is er absoluut tegen, de ander kan zich een baby juist niet voorstellen zonder speen. Tegenwoordig weigeren steeds meer kinderen een speen en begrijpen veel ouders niet waarom juist hun kind er geen wil. Aan de andere kant zijn er ook veel ouders die hun kind geen speen willen geven, omdat ze geloven dat het die niet nodig heeft en dat ze het zonder kunnen redden. Wat zijn de redenen die ouders ervan weerhouden een speen te kopen en waarom kun je er ook zonder?

Waarom is een speen geen geschikt hulpmiddel

Lager lactatie, vroege afbouw van borstvoeding, bijten

Een speen stelt het hongergevoel uit, wat betekent dat een kind na langere tijd wakker wordt en dat hierdoor de lactatie van de moeder afneemt. Tegelijkertijd is de zuigbeweging aan de borst en aan de speen verschillend (de tong en mond bewegen anders), en dit kan ontevredenheid bij het kind tijdens het voeden veroorzaken, met als gevolg vroeg stoppen met borstvoeding en overstappen van borstvoeding naar kunstvoeding. Bij kinderen die al tandjes hebben kan een speen ervoor zorgen dat ze in de tepel bijten. 

Verlaagt het risico op SIDS niet

Het gebruik van een speen verlaagt het risico op SIDS, ofwel het syndroom van wiegendood, niet; dit komt voor bij kinderen tot één jaar. Preventie van SIDS is juist vaak voeden en ook samen slapen, waardoor moeder en baby op elkaar afgestemd raken en er geen ademhalingspauzes ontstaan. 

Slechte ontwikkeling van de tandjes 

De meningen over de ontwikkeling van de tanden (vervorming van de kaak, meer tandbederf enz.) bij het gebruik van een speen lopen sterk uiteen. De één zegt dat gebruik tot een half jaar of tot één jaar geen probleem is, de ander dat het gerust tot drie jaar kan. Tegenwoordig bestaan er ook orthodontische spenen, die een andere vorm hebben dan de klassieke spenen en naar verluidt geen problemen zouden moeten veroorzaken. De meningen van tandartsen verschillen, en het is dus aan de ouders of ze het risico op een slechte tandontwikkeling nemen of helemaal geen speen gebruiken.

Het kind raakt gewend aan het voorwerp, niet aan contact met de ouder

Bij veel gebruik van de speen wordt het kind eraan afhankelijk en kan het zonder niet meer in slaap vallen of tot rust komen. Het kind leert dus dat zijn behoeften door dingen worden vervuld en niet door mensen (ouders). Op latere leeftijd kan er ook afhankelijkheid ontstaan, bijvoorbeeld van sigaretten, of problemen met overeten.

Het kind moet gehoord worden, niet het zwijgen opgelegd krijgen 

Ouders koppelen huilen vaak aan de speen. Zodra een kind huilt, zelfs als het gevoed, verschoond en warm is, denken ze dat het een speen nodig heeft om rustig te worden. Dat werkt wel (als het kind de speen accepteert), maar het kind wordt daarmee eerder tot stilte gebracht dan dat de behoeften waardoor het begon te huilen worden vervuld. Zuigen als zodanig helpt een baby ongetwijfeld te kalmeren en helpt ook bij pijn, maar een speen vervangt de behoefte aan contact met de ouder niet en ook niet de behoefte om even lekker te huilen (als een kind bijvoorbeeld overprikkeld is door de hele dag, moet het ’s avonds even huilen om stoom af te blazen en niet alles op te kroppen). In plaats van direct een speen te geven, zou een ouder de oorzaak van het huilen moeten zoeken en die op een andere manier aanpakken dan door een speen te geven. 

Wanneer is het geschikt om een speen te geven?

Als een kind ook in situaties waarin we het geen borst kunnen geven (bijvoorbeeld in de auto of in de kinderwagen) begint op zijn duim te zuigen, dan is het beter om het liever een speen te geven, want de duim kunnen we later niet afpakken en het is lastig om het zuigen daarop af te leren.

Hoe los je het op zonder speen

Geef borstvoeding op verzoek, soms kan het lijken alsof het kind non-stop aan de borst wil zijn (of het nu honger heeft, dorst heeft, zich verveelt, last heeft van doorkomende tandjes, buikpijn heeft of ergens ongemakkelijk is); geef daar in dat geval aan toe, knuffel veel en blijf in contact, en als geweldige hulp zullen een draagdoek en draagzak van pas komen. Vergeet niet dat kinderen rond de 3e week, 6e week, 9e week, 3e maand, 6e maand en 9e maand een groeispurt doormaken en vaker gevoed willen worden om de lactatie voor de volgende dagen op te voeren. Tegelijkertijd zijn ze huileriger, vragen ze meer contact, slapen ze minder en komen ze sneller aan. Dat is volkomen natuurlijk en een speen zal de situatie in dit geval alleen maar verergeren.

Huilen hoeft niet alleen buikpijn te betekenen, dus geef niet meteen allerlei middeltjes tegen krampjes en probeer te observeren wanneer het kind onrustig is en wat de oorzaak zou kunnen zijn. Soms is het genoeg om vitamine D van een ander merk te geven of te reageren op de eerste tekenen van vermoeidheid, zodat de baby niet huilt door oververmoeidheid. 

Als een baby elke avond op hetzelfde tijdstip huilt en je weet dat zijn buikje geen pijn doet, laat het dan uithuilen in jouw armen - door te huilen verwerkt het de indrukken van de hele dag en dankzij jouw armen is het in een veilige omgeving, waar het zijn emoties mag laten gaan.

Misschien gaan je haren overeind staan bij het lezen van dit artikel, omdat je je leven met je baby niet kunt voorstellen zonder speen en het je mentale en fysieke welzijn bedreigt. Er zijn situaties waarin een speen heel goed kan helpen, maar je moet er niet mee overdrijven - bijvoorbeeld als een kind huilt in de auto of als een baby huilt in de kinderwagen. Ook in deze gevallen geeft het kind ons echter zijn ontevredenheid aan, waar we ook vanuit een ander perspectief naar zouden moeten kijken. 

Wat je ook besluit, zonder speen zullen sommige situaties met een baby waarschijnlijk lastiger zijn, maar je hoeft je daarna niet bezig te houden met het afleren van de speen, wat uiteindelijk misschien nog zwaarder kan zijn.