Psychomotorische ontwikkeling 0-3m

Psychomotorische ontwikkeling, deel één, ofwel van mama’s buik naar de grijpreflex.

Wanneer een baby wordt geboren, is dat een enorme verandering voor hem. De omgeving in de baarmoeder was voor hem veel gunstiger dan de grote wereld daarbuiten. In de schemering, met gedempte geluiden van buiten en een zwaartekracht die door de hoeveelheid vruchtwater werd verlicht, kon hij allerlei vaardigheden oefenen die hij in de “grote wereld” buiten de baarmoeder weer verliest. Wist je bijvoorbeeld dat sommige baby’s in de buik op hun duim zuigen, of met hun handje de navelstreng vastknijpen? Een bevalling is voor een baby net zo zwaar als voor de moeder zelf. De baby is een actieve deelnemer aan de bevalling, beweegt, kronkelt en reageert op prikkels van buitenaf om naar buiten te komen. Het is dus teamwork. Door de geboorte wordt de situatie voor de baby flink ingewikkelder. Opeens is er zwaartekracht, heeft hij veel ruimte om zich heen, ongedempt licht en geluid, en moet hij ademen, eten en ontlasting uitscheiden, wat in de baarmoeder niet nodig was. In het begin kosten deze handelingen al zijn energie.

Hoe ziet een baby er tot vier weken uit en wat kan hij?

Als de baby niet slaapt, beweegt hij voortdurend. De bewegingen hebben een cyclisch karakter, zijn niet doelgericht en de baby is als het ware nog een hagedisje. Hij slaapt veel. Als we de baby op zijn rug leggen, kan hij asymmetrisch zijn, hij beweegt met zijn hele lichaam en zou in staat moeten zijn om zijn hoofd naar beide kanten naar het licht te draaien. In buikligging heeft hij zijn beentjes en armpjes opgetrokken tegen het lichaam, en kan hij de kant waarop zijn hoofd ligt afwisselen.

Wanneer opletten?

• Altijd bij te vroeg geboren baby’s
• Als de baby bij de geboorte duidelijk een scheef hoofdje heeft
• De baby kan zijn hoofd niet helemaal naar één kant draaien
• Ik zie een grote diastase of een navelbreuk

Wat doe je met een pasgeborene?

Knuffelen, kroelen, borstvoeding op gang brengen. Op de zij, rug en buik leggen. De baby goed dragen, verschonen en aankleden. Geleidelijk strekt de baby zich, de beentjes worden losser en hij strekt ze naar achteren. Na vier weken zou hij in staat moeten zijn om even zijn hoofdje op te tillen en werkt hij toe naar een grote ontwikkelingsmijlpaal: optische fixatie. Optische fixatie is de motor van de verdere ontwikkeling, omdat zien bij mensen een van de meest gebruikte zintuigen is. Het betekent dat de baby in zijn ontwikkeling zo ver is gekomen dat hij zijn hoofd voldoende stil kan houden om met zijn ogen het voorwerp van zijn interesse te volgen. Dit ontwikkelt zich rond de zesde levensweek. Bij deze periode hoort ook nog een andere schattige vaardigheid. Als de baby een gezicht ziet, glimlacht hij daar meestal naar. Op deze leeftijd (6 weken) is het ook verstandig om, als je je zorgen maakt, de eerste controle van de psychomotorische ontwikkeling te laten doen.

Wat zou zo’n baby na de kraamperiode moeten kunnen?

• Op de rug en op de buik ligt hij stabiel, zonder om te vallen
• Als ik de baby op zijn rug leg, kan hij vanuit het midden naar mij kijken, trappelt hij met zijn beentjes, draait hij zijn hoofdje naar beide kanten en ligt zijn lichaam niet in een hoepeltje
• De baby houdt op de buik zijn hoofdje even omhoog en kan naar beide kanten kijken

Wat kan ik na de kraamperiode met de baby doen?

Ik bied contrastspeelgoed met grote vlakken aan om naar te kijken, ik kan het bewegen en de baby zo motiveren om zijn hoofd naar de zijkant te draaien. Op de buik bied ik een contrastrijk voelboekje of kaartjes aan, geplaatst voor de baby of aan de zijkant. Nu is het juiste moment om voor afwisseling een speelboog tevoorschijn te halen.

En hoe gaat het daarna verder?

De hele ontwikkeling van het eerste trimenon wordt afgesloten met de vaardigheden van de derde maand, die de baby hebben gebracht tot het punt waarop hij overzicht heeft over de situatie om zich heen, zich oriënteert in zijn nabije omgeving en zich bewust is van het bestaan van speelgoed en voorwerpen. Voorlopig is de mond zijn belangrijkste middel om te leren kennen en te voelen. Hij kan nog niet doelgericht een speeltje vastpakken en met zijn handjes onderzoeken. Daarom, als ik een op zijn rug liggende baby een speeltje vanuit het midden aanbied, brengt hij automatisch zijn handen samen, gaan die naar zijn mond en tilt hij zijn benen op. Baby’s van drie maanden ontdekken zo graag verschillende stoffen structuren, die ze tegen hun gezicht drukken en erop sabbelen. Voor de ontwikkeling van de tastzin is het enorm belangrijk dat de baby beide handen in zijn mond steekt. Daarom zou hij in wakkere toestand helemaal geen speen in zijn mond moeten hebben, tenzij hij zich daar echt dringend mee moet laten troosten. De baby heeft bovendien de behoefte om zijn stembanden te ontdekken en commentarieert alles wat er gebeurt met gekoer. Op de buik heeft de baby een behoorlijk uitzicht, steunt hij op zijn onderarmen en draait hij zijn hoofd van links naar rechts.

 
Voor de duidelijkheid vat ik nog even in punten samen wat een baby van drie maanden kan:

•  Op de rug houdt hij zijn handen en benen opgetild boven de ondergrond, brengt hij zijn handen samen en gaan die naar zijn mond
•  Op de buik steunt hij symmetrisch op beide onderarmen voor het lichaam, draait hij zijn hoofd naar beide kanten en kijkt hij om zich heen

Wat doe je met een baby van drie maanden?

Nog steeds zijn een speelboog en speeltjes op borsthoogte helemaal in trek. Ik belet hem niet om oppervlakken met zijn mond te ontdekken en kan onder toezicht knuffeldoekjes, knisperboekjes en een luier aanbieden. De baby wordt zich steeds meer bewust van het bestaan van zijn handjes en juist via deze verbinding maakt hij mentaal de overstap naar het tweede trimenon. De periode waarin hij wil grijpen. Maar daarover volgende keer…