Doula

Geboortedoula

DOULA. Ze is er voor ons wanneer we haar nodig hebben en ze steunt ons. De aflevering van vandaag in onze M15M-serie is gewijd aan het werk van doula's. En wie zouden we anders moeten interviewen dan een expert op dit gebied! Doula Míla Kastner Martínková vertelde ons hoe het is om doula te zijn en over haar ervaringen in geboortehuizen. 

Wat is precies de taak van de doula bij een bevalling en waarom zou een aanstaande moeder een doula bij haar bevalling moeten willen?

De samenwerking tussen doula en vrouw begint altijd al tijdens de zwangerschap. Idealiter bereidt de doula zich samen met beide aanstaande ouders voor op de bevalling en de periode erna. Bij de bevalling ondersteunt de doula de vrouw en de partner gedurende de hele bevalling. Ze begeleidt de ouders door het hele bevallingsproces. De doula legt uit wat er gebeurt en wat er gaat gebeuren, wat voor ouders vaak heel belangrijk en geruststellend is. De doula begrijpt het bevallingsproces en beseft hoe essentieel het welzijn van de barende vrouw is. Zowel mentaal als fysiek. Doordat de doula de vrouw beter kent dan het personeel van het geboortecentrum, kan haar zorg beter worden afgestemd op de wensen en behoeften van de vrouw en wordt die door de vrouw ook positief ontvangen.

 

Hoe verloopt de samenwerking met een doula? Ziet u de aanstaande moeder nog tijdens de zwangerschap, zodat u al haar geboorte- en kraambewensen kunt bespreken? 

In het ideale geval ontmoeten we de vrouw al in de eerste helft van de zwangerschap, wanneer we in het algemeen haar wensen en verwachtingen bespreken en de vorm van de samenwerking afstemmen. Daarna volgen nog meer ontmoetingen, waarbij meestal ook de persoonlijke begeleider van de vrouw aanwezig is (partner/partner), en waarin we ons voorbereiden op het verloop van de bevalling, maar ook op borstvoeding en de zorg voor de baby.

 

Hoe bent u doula geworden, wat heeft u daartoe gebracht?

Mijn bevallingen hebben mij naar het werk als doula gebracht. Ik heb er in totaal drie achter de rug en na de eerste twee voelde ik de behoefte om beter te begrijpen wat er rond de bevalling gebeurt en om daar actief op in te kunnen spelen. Ik ontdekte dat mijn idee dat artsen alles wel zouden oplossen onjuist was, en dat het volstrekt essentieel is hoe ik er zelf mee omga.

 

Hoe lang duurt de cursus voor geboorte-doula en hoe zwaar is die?

Ik heb de cursus gevolgd bij de Tsjechische doula-associatie. Het klassikale deel van de cursus duurt een jaar. Daarna volgt een gesuperviseerde praktijk onder begeleiding van een ervaren doula-consulent, die wordt afgesloten met een certificeringsexamen. Dat duurt meestal nog ongeveer een jaar.

De cursus vindt in het weekend plaats, dus het is ook mogelijk de cursus te volgen als een vrouw alleenstaande moeder is. Inhoudelijk is de cursus zeer uitgebreid, maar hij is te doen voor iedereen die oprecht geïnteresseerd is in het beroep van doula.

 

Wat was uw eigen geboorteverhaal? Had u zelf een doula bij de bevalling, of heeft u daarover nagedacht?

Zoals ik hierboven al noemde, hebben mijn bevallingen mij naar het beroep van doula geleid. De eerste bevalling was een zeer stressvolle aangelegenheid, begeleid door discussies tussen artsen en verwarring. De bevalling zelf eindigde uiteindelijk in een keizersnede, waarna een scheiding van negen uur van mijn zoon volgde en er problemen waren met mijn herstel. De daaropvolgende bevalling in de 21e week van de zwangerschap was een totale nachtmerrie, waarbij zelfs het ziekenhuispersoneel niet wist hoe om te gaan met een vrouw van wie het kind stierf. De volgende zwangerschap was vervolgens een uitdaging en een verlangen naar een normale bevalling, wat dankzij de intensieve voorbereiding en vastberadenheid van mijn derde zoon is gelukt. Mijn derde bevalling is voor mij tot op de dag van vandaag een bron van kracht en vastberadenheid, en was ook de aanleiding waarom ik doula ben geworden.

Ikzelf kwam pas tijdens de voorbereidingen op mijn derde bevalling te weten dat het beroep van doula bestond. In die tijd wist ik heel weinig over het werk van een doula en ik had zelf geen doula bij mijn bevalling. Tegenwoordig zou ik er zeker een bij vragen.

 

Op uw website vermeldt u dat bevallingen met een doula vaak korter duren en betere resultaten hebben - waardoor komt dat?

Dat komt doordat de vrouw meer rust en vertrouwen heeft. In het kader van de voorbereiding op de bevalling gaan we mogelijke situaties en scenario's van het verloop door. We bereiden ons niet voor op een strijd, maar op samenwerking met de zorgverleners. Een goede voorbereiding van lichaam en geest is de basis voor een soepele bevalling. Het is belangrijk te weten dat een bevalling niet uit te denken en te plannen is, maar dat vooral de werking van de baby moet worden gerespecteerd, die de drijvende kracht achter het hele gebeuren is.

 

Is het mogelijk dat het effect juist omgekeerd is als de doula om welke reden dan ook niet bij de bevalling kan zijn? Kan de moeder zich meer gestrest voelen op het moment dat ze op de aanwezigheid van de doula had gerekend?

Dergelijke situaties, waarin de doula niet kan komen, kunnen natuurlijk gebeuren. De doula kan bijvoorbeeld ziek worden, of er kunnen meerdere vrouwen tegelijk bevallen. Een goede voorbereiding van de vrouw en de doula zal deze situatie altijd omvatten. Van tevoren wordt steeds afgesproken hoe de vrouw de situatie ervaart en of ze eventueel een vervangster van een andere doula wil.

Als alles van tevoren is verduidelijkt, heeft de vrouw daarna geen probleem met het feit dat de doula niet komt. Mijn doel is dat ouders zo goed voorbereid zijn dat ze de situatie ook zelf goed aankunnen, omdat niemand immers weet wat er gebeurt en of er bijvoorbeeld weer Covid komt.

 

Hoe zwaar is de begeleiding bij de bevalling voor u?

Voor mij persoonlijk is het meest veeleisende deel van de begeleiding de periode van de zogeheten paraatheid. Dat betekent dat ik voor de betreffende ouders vanaf de 38e week van de zwangerschap voortdurend telefonisch bereikbaar ben en altijd klaarsta om naar de bevalling te vertrekken. Ik kan nergens ver weg gaan; mijn familie en mijn man houden in feite samen met mij de wacht. Iedereen houdt er voortdurend rekening mee dat ik op elk moment voor zo lang als nodig gewoon kan verdwijnen. De begeleiding zelf bij de bevalling is een deel van mijn werk dat mij enorm vervult en plezier geeft. Al zijn de nachtelijke waakuren en ritten terug met de auto ook vaak zwaar.

 

Is het u ooit overkomen dat u in conflict kwam met het personeel van het ziekenhuis, omdat de wens van de bevallende vrouw niet werd gerespecteerd?

Het gebeurt dat we dingen bespreken en proberen compromissen te vinden. Conflicten tijdens de bevalling lossen niets op en verhogen juist de stress voor iedereen, en dat is iets waar je idealiter helemaal aan wilt ontsnappen.

Persoonlijk ben ik van mening dat je je goed moet voorbereiden en met realistische verwachtingen naar het ziekenhuis moet gaan. Dat is tegenwoordig soms een probleem, omdat veel mensen op internet vrouwen letterlijk aanzetten tot onrealistische eisen. Ons werk is om de vrouw te informeren over de optimale benaderingen op basis van het laatste onderzoek, maar haar ook te vertellen waar zij dergelijke zorg kan krijgen. De verschillen in aanpak tussen afzonderlijke ziekenhuizen zijn namelijk enorm. Dus het loont al om een doula in te schakelen alleen al voor advies over de praktijk op de betreffende afdeling. Veel dingen kunnen bovendien ook vooraf worden afgesproken. De meeste zorgverleners staan open voor overleg als ze begrijpen waarom iets ook een beetje afwijkend moet worden opgelost.

 

In welke staat verkeert de Tsjechische verloskunde momenteel en wat zou u zelf als een stap voorwaarts zien?

Ik zie voortdurende veranderingen en een streven naar wederzijds begrip. Op sommige plekken gaat het sneller, op andere minder snel. Ik zie de toekomst in de zogeheten familiekamers, waar een vrouw het begin van de bevalling in privacy kan doorbrengen met haar partner en misschien ook met een doula, en waar ouders daarna samen ook de volgende dagen na de bevalling kunnen zijn. Sommige ziekenhuizen bieden deze diensten al aan.

Ik geloof ook dat goede communicatie en wederzijds respect alles helpen.

 

U biedt op uw website prenatale cursussen aan - moet je u volgens u van tevoren voorbereiden op de bevalling?

Dat raad ik zeker aan. Een bevalling kun je weliswaar niet leren, maar je kunt haar wel beschrijven, veel dingen laten zien en verduidelijken. Het is goed om een realistisch beeld te hebben van wat mij te wachten staat en bijvoorbeeld ook van wat ik daarna met de baby ga doen. Daar wordt vaak aan voorbijgegaan :)

 

Hoe verlopen uw prenatale cursussen en wat leren vrouwen daar? Is de cursus op een bepaalde manier anders dan andere cursussen?

De cursus is vooral gericht op praktische ervaringen en vaardigheden. Omdat ik zelf actief mensen begeleid bij bevallingen, heb ik inzicht in de gewoonten in het betreffende ziekenhuis. We bespreken ook hoe je de zwangerschap zo goed mogelijk doorkomt, hoe je lichaam en geest voorbereidt, wat je tijdens de bevalling kunt doen om de vrouw zoveel mogelijk verlichting te bieden. We bereiden ook de begeleider voor, zodat die deel uitmaakt van het geboorteproces en een actieve hulp kan zijn. Natuurlijk besteden we ook aandacht aan de voorbereiding op borstvoeding en de verzorging van de baby.

De cursussen zijn groepscursussen of we ontmoeten elkaar individueel. Tijdens covid heb ik ook een online versie van de cursus voorbereid.

 

U heeft uw website rustige bevalling genoemd - is het überhaupt mogelijk dat het hele proces van de bevalling en vervolgens de kraamtijd „rustig“ verloopt? :)))

Ik geloof dat dat mogelijk is. Ik heb het bij mezelf en bij de bevallingen van mijn cliënten meegemaakt. Rustig betekent echter niet gemakkelijk. Dat wil ik graag benadrukken. Het gaat erom hoe we het hele proces ervaren, ook achteraf. Of we bij de bevalling een gevoel van rust en versterking overhouden, of misschien zelfs trauma. Mijn doel is dat ouders de bevalling zo veel mogelijk als rustig ervaren.

Wat de kraamperiode betreft, ligt dat ingewikkelder. De kraamtijd van een vrouw is een heilige periode, maar hier wordt die erg onderschat en de voorbereiding erop is over het algemeen minimaal. Kraamafdelingen in ziekenhuizen maken de situatie vaak juist erger en ontslaan vrouwen meestal naar huis in een niet helemaal goede toestand, zowel mentaal als fysiek. Er ontbreekt hier volledig goede vervolgzorg na de bevalling in de woonplaats van de ouders, die door de zorgverzekering zou worden vergoed. Wij doula's kunnen ook hier bijdragen aan meer welzijn, enerzijds door goede voorbereiding, anderzijds ook door persoonlijke aanwezigheid in het gezin.

 

Wat vindt u van de kraamafdelingen in Tsjechië? Is er iets waar u mee bent geconfronteerd en waar u het absoluut niet mee eens bent, en juist iets dat u aangenaam heeft verrast?

Ik heb hierboven al deels geantwoord. Er zijn een paar afdelingen die behoorlijk goed presteren. Over het algemeen is de standaard op de afdelingen echter laag. Ik merk dat vrouwen tegenstrijdige en achterhaalde informatie krijgen, vooral over borstvoeding. Het is niet ongebruikelijk dat een vrouw van verpleegkundigen hoort dat ze haar kind niet eerder dan na twee tot drie uur opnieuw mag aanleggen. Dat is volkomen onzin, iets wat al lang niet meer geldt en al lang door onderzoek is weerlegd. Helaas is de aanvullende scholing van kinder- en kraamverpleegkundigen op het gebied van borstvoeding van een dramatisch niveau en ontbreekt die vaak volledig.

Aan de andere kant moet ook worden genoemd dat er veel verpleegkundigen zijn die moeders met vriendelijkheid, zorg en begrip begeleiden, kwaliteiten die in deze periode echt onbetaalbaar zijn. Hen wil ik echt heel hartelijk bedanken.

 

Wat zou u vrouwen adviseren van wie de bevalling niet verliep zoals zij zich hadden voorgesteld en die sinds de bevalling bepaald trauma met zich meedragen?

Ik geloof dat het goed is om daar actief mee aan de slag te gaan. Idealiter binnen therapie bij een psychotherapeut, maar het is ook mogelijk om te beginnen met bijvoorbeeld een doula die is opgeleid om te herkennen of de zorg van een specialist nodig is. Dat geldt dus voor onze doula's van de Tsjechische Doula-associatie.

 

Als doula biedt u ook lactatiebegeleiding aan - bestaat er een algemeen advies om na de bevalling zo goed en zo snel mogelijk met borstvoeding te beginnen? 

Het is ideaal om zo veel mogelijk huid-op-huidcontact met de baby te hebben, huid-op-huidcontact ook tijdens het voeden te behouden en de baby aan de borst te leggen wanneer hij of zij om voeding vraagt, en wel zo lang als nodig is.

 

Wat zou u aanraden aan een vrouw die besluit thuis te bevallen?

Dat ze tijdig op zoek gaat naar een verloskundige (VK) en idealiter een doula. Een thuisbevalling is volgens onderzoeken net zo veilig als een bevalling in het ziekenhuis, maar wel onder bepaalde voorwaarden. De vrouw moet tijdens de hele zwangerschap onder zorg van een verloskundige staan, het is nodig dat ze volledig gezond is en dat ze realistische verwachtingen heeft. Een goed voorbereide vrouw die thuis wil bevallen, zal ermee kunnen leven dat het op elk moment nodig kan zijn om naar het ziekenhuis over te brengen.

 

Wat is uw mening over het vroeger verlaten van het ziekenhuis door de moeder - dus ontslag op eigen risico?

Het is iets wat ik zeker ondersteun, maar opnieuw onder verstandige voorwaarden. Het is goed als een vrouw die eerder dan 72 uur na de bevalling naar huis wil, opvolgende zorg van een verloskundige heeft geregeld en haar eigen toestand en die van de baby altijd verstandig afweegt. Als alles in orde is en de vrouw thuis steun heeft geregeld, staat niets het vertrek in de weg en zie ik het zeker positief.

 

Wat zou u aanraden aan moeders die zich in het ziekenhuis niet goed voelen en in plaats van vreugde om de nieuwe aanwinst vooral stress ervaren door de algehele situatie?

Dat gebeurt soms en het is fijn als de omgeving de situatie opmerkt en begrijpt. Het is dan passend om opnieuw een deskundige in te schakelen. Een bezoek regelen van een doula of een zelfstandige verloskundige, die met de vrouw en het gezin spreekt. Eventueel kan een andere deskundige de vrouw ondersteunen in de nazorg. Zulke situaties worden vaak onderschat en over het hoofd gezien, maar er zijn veel vrouwen die na de bevalling verwarring, verdriet en stress ervaren. Ik zou opnieuw wijzen op een goede voorbereiding al voor de bevalling, inclusief informatie over de kraamtijd en de valkuilen daarvan, incl. contactgegevens van waar men terechtkan als de vrouw zich niet goed voelt.

 

Laatste vraag: wat zou een moeder moeten doen na thuiskomst uit het ziekenhuis na de bevalling, om deze enorme levensverandering, het herstel na de bevalling en de sprong naar een andere levensfase zo goed mogelijk aan te kunnen?

In de eerste weken zou een vrouw van tevoren steun en hulp geregeld moeten hebben. Zelf zou ze dan alleen voor de baby en zichzelf moeten zorgen, in beperkte mate aandacht moeten besteden aan de broertjes en zusjes van de baby, daarnaast goed moeten eten en drinken, maar vooral slapen wanneer dat maar mogelijk is. Al het andere kan wel wachten, of moet door iemand anders worden gedaan.

In de komende weken is het goed om niet bang te zijn aan jezelf te denken en geleidelijk tijd voor jezelf vrij te maken, voor je hobby's of zelfzorg. Het is niet gezond om jezelf ten behoeve van het gezin op te willen offeren ten koste van je innerlijke rust en welzijn. Een gezond gezin heeft meestal een gezonde en tevreden moeder in het centrum. Dat is volgens mij de langetermijnsleutel tot een ontspannen gezin :)