Rozwój psychomotoryczny 0–3 m

Rozwój psychomotoryczny, część pierwsza, czyli od brzuszka mamy do chwytu.

Kiedy niemowlę się rodzi, jest to dla niego ogromna zmiana. Środowisko w macicy było dla niego znacznie korzystniejsze niż wielki świat na zewnątrz. W półmroku, przy stłumionych dźwiękach z zewnątrz i grawitacji odciążonej przez dużą ilość płynu owodniowego potrafiło wykonywać wiele umiejętności, które potem w „wielkim świecie” poza macicą traci. Czy wiedzieliście na przykład, że niektóre niemowlęta w brzuszku ssą kciuk albo rączką ściskają pępowinę? Poród jest dla niemowlęcia równie wymagający jak dla samej mamy. Niemowlę jest aktywnym uczestnikiem porodu, porusza się, wygina i reaguje na bodźce zewnętrzne tak, aby wydostać się na zewnątrz. Jest to więc wspólna praca. Poród znacznie komplikuje sytuację niemowlęcia. Nagle jest w grawitacji, wokół ma mnóstwo przestrzeni, nieprzytłumione światło i dźwięki, a także musi oddychać, jeść i wydalać stolec, czego w macicy nie musiało robić. Początkowo te czynności pochłaniają całą jego energię.

Jak więc wygląda niemowlę do czterech tygodni i co potrafi?

Jeśli niemowlę nie śpi, ciągle się porusza. Ruchy mają cykliczny charakter, nie są w żaden sposób celowe, niemowlę jest trochę jak jaszczurka. Bardzo dużo śpi. Kiedy położymy niemowlę na plecach, może być asymetryczne, porusza się całym ciałem, powinno być w stanie obrócić głowę na obie strony za światłem. W pozycji na brzuszku ma zgięte nóżki i rączki przy ciele, potrafi zmienić stronę, na którą ma głowę.

Kiedy zwrócić uwagę?

• Zawsze u niemowląt urodzonych przedwcześnie
• Jeśli niemowlę z macicy ma wyraźnie krzywą głowę
• Niemowlę nie może obrócić głowy do jednej ze stron
• Widzę dużą diastazę albo przepuklinę pępkową

Co robić z noworodkiem?

Przytulać się, tulić, opanować karmienie piersią. Układać na boki, plecy i brzuszek. Prawidłowo nosić niemowlę, przewijać i ubierać. Stopniowo niemowlę się prostuje, rozluźnia nóżki, które wyciąga za siebie. W czwartym tygodniu powinno być w stanie na chwilkę unieść głowę i stopniowo dochodzi do ważnego kamienia milowego rozwoju, który nazywa się fiksacja wzrokowa. Fiksacja wzrokowa jest motorem dalszego rozwoju, ponieważ wzrok jest u ludzi jednym z najczęściej używanych zmysłów. Oznacza to, że niemowlę w swoim rozwoju zaszło już tak daleko, że potrafi na tyle ustabilizować głowę, iż oczami śledzi przedmiot swojego zainteresowania. Rozwija się to około szóstego tygodnia życia. Z tym okresem wiąże się również kolejna urocza umiejętność. Jeśli niemowlę zobaczy twarz, zazwyczaj się do niej uśmiechnie. W tym wieku (6 tygodni) warto też odbyć pierwszą kontrolę niemowlęcia pod kątem rozwoju psychomotorycznego, jeśli masz jakiekolwiek obawy.

Co takie niemowlę po połogu powinno umieć?

• Na plecach i na brzuszku leży stabilnie, nigdzie nie przechyla się
• Kiedy położę niemowlę na plecach, potrafi spojrzeć na mnie ze środka, kopie nóżkami,
  głowę obraca na obie strony, ciało nie jest zwinięte w rogalik
• Niemowlę na brzuszku utrzymuje uniesioną główkę przez krótki czas i potrafi spojrzeć na obie
  strony

Co mogę robić z niemowlęciem po połogu?

Proponuję kontrastowe zabawki o dużej powierzchni do oglądania, mogę nimi poruszać i motywować niemowlę do obracania głowy na boki. Na brzuszku oferuję kontrastową książeczkę harmonijkę albo kartoniki umieszczone przed niemowlęciem lub z boku. Teraz jest dobry czas, aby dla urozmaicenia wyciągnąć pałąk z zabawkami.

A jak jest dalej?

Cały rozwój pierwszego trymestru kończy się umiejętnościami trzeciego miesiąca, które doprowadzają niemowlę do tego, że orientuje się w sytuacji wokół siebie, potrafi odnaleźć się w najbliższym otoczeniu i uświadamia sobie istnienie zabawek oraz przedmiotów. Na razie jego głównym narzędziem poznawczym i dotykowym jest buzia. Nie potrafi jeszcze celowo chwycić zabawki i zbadać jej rączkami. Dlatego kiedy niemowlę leżącemu na plecach podam zabawkę ze środka, automatycznie łączy rączki, które idą do buzi, i unosi nóżki. Trzymiesięczne niemowlęta chętnie poznają w ten sposób różne materiałowe struktury, które gniotą sobie na twarzy i obgryzają. Dla rozwoju dotyku niezwykle ważne jest, aby niemowlę wkładało obie ręce do buzi. Dlatego w stanie czuwania w ogóle nie powinno mieć w buzi smoczka, jeśli akurat nie potrzebuje go pilnie do uspokojenia. Niemowlę ma też potrzebę poznawania swoich strun głosowych i gaworzeniem komentuje nam wszystko, co się dzieje. Na brzuszku niemowlę ma całkiem dobry widok, opiera się na przedramionach i obraca głową z boku na bok.

 
Dla porządku jeszcze podsumuję w punktach, co potrafi trzymiesięczne niemowlę:

• Na plecach utrzymuje uniesione ręce i nogi nad podłożem, łączy ręce, które idą do buzi
• Na brzuszku opiera się symetrycznie na obu przedramionach przed ciałem, obraca głową na obie strony i
  rozgląda się

Co robić z trzymiesięcznym niemowlęciem?

Nadal bardzo na czasie jest pałąk z zabawkami i zabawki zawieszone na wysokości klatki piersiowej. Nie przeszkadzam mu w poznawaniu powierzchni buzią, mogę pod nadzorem podać przytulanki, szeleszczące książeczki, pieluszkę. Niemowlę coraz bardziej uświadamia sobie istnienie swoich rączek i właśnie dzięki temu połączeniu mentalnie przechodzi do drugiego trymestru. To okres, kiedy chce chwytać. Ale o tym następnym razem…