Rozwój psychomotoryczny 3–6 m

Psychomotoryczny rozwój oczami mamy fizjoterapeutki. Dziękujemy @mamimi_fyzio za kolejną część naszego cyklu. 

Drugi trymestr dziecka (od ukończonego trzeciego miesiąca do ukończonego szóstego miesiąca) jest dla maluszka okresem, w którym uczy się poznawać świat za pomocą swojej rączki, rozwija się jego chwyt, a także różne możliwości, jak ten chwyt realizować. Nasze modelowe niemowlę pod koniec trzeciego miesiąca potrafi chwyt uogólniony - to znaczy, że po podaniu zabawki ze środkowej linii łączy ręce, podnosi nogi i wciska sobie ręce razem z zabawką do buzi. Stopniowo zaczyna uświadamiać sobie swoją rączkę, zanika odruch chwytania i dziecko zaczyna sięgać po zabawki z własnej woli.

Czwarty miesiąc

Czteromiesięczne niemowlę powinno być w stanie chwycić zabawkę podaną z boku, ale chwyt nie musi jeszcze być precyzyjny, rączka chwyta przedmiot od strony małego palca. Bawi się rączkami przed ciałem i je obserwuje, cokolwiek chwyci, nadal natychmiast trafia do buzi. Zaczyna poznawać swoje ciało, dotyka brzuszka, genitaliów, pachwin. Na brzuszku również próbuje chwytać, z pierwotnego symetrycznego podparcia na łokciach staje się pozycja asymetryczna, z której stopniowo wyłoni się kolejny ważny etap - podparcie na jednym łokciu i kolanie przeciwnej strony. Ta pozycja jest bardzo ważna dla dalszego rozwoju. Właśnie tutaj po raz pierwszy dochodzi do rozdzielenia kończyn górnych na podporową i chwytającą. Właśnie w tym wieku mózg uczy się, że po zabawkę można sięgnąć obiema rękami oraz że można oprzeć się na obu łokciach i obu kolanach. Już tutaj tworzy się podstawa przyszłego czworakowania.

Kiedy zwrócić uwagę?

• Jeśli moje niemowlę na plecach nie chwyta zabawki jedną rączką, nie bawi się rączkami przed twarzą, nie dotyka brzuszka.
• Dziecko leży na brzuszku z nogami “na żabkę” ułożonymi za ciałem. Przy chwytaniu na brzuszku podnosi nogi, chwyta tylko jedną ręką, a drugą trzyma pod sobą, na brzuszku przy chwycie mocno odchyla się do tyłu i robią mu się zmarszczki na karku.

Piąty i szósty miesiąc

Piąty miesiąc to okres, w którym u niemowlęcia zaczyna kształtować się wyobrażenie o przestrzeni. Potrafi chwycić przedmiot rączką ze środkowej linii, stopniowo odkrywa, że zabawkę można chwycić także przez środkową linię, co stanowi podstawę przyszłego obrotu. Na plecach jest w stanie dotknąć swoich kolanek.

W okresie szóstego miesiąca pojawia się także obrót na brzuszek. Obrót na brzuszek wiąże się z chwytem zabawki przez środkową linię, kiedy niemowlę jest w stanie podążać za ręką próbującą chwycić zabawkę przez środkową linię, podnosi nóżki, opiera się na dolnym ramieniu, na którym się podpiera, i stopniowo, dzięki pracy mięśni brzucha, obraca się, a dolna nóżka podczas obrotu się prostuje, aż dziecko przewróci się na brzuszek. Za ważne uważam podkreślenie, że prawidłowy obrót jest inicjowany chwytem, więc dziecko idzie za rączką.

Kiedy zwrócić uwagę?

• Dziecko obraca się tylko na jedną stronę.
• Obraca się z wyraźnym odchyleniem do tyłu.
• Do obrotu nie używa rąk.

Półroczne dziecko spędza na plecach już niewiele czasu, większość dzieci preferuje pozycję na brzuszku. Na plecach potrafi przekładać zabawkę z ręki do ręki, w pełni otworzyć rączkę i chwycić przedmiot także od strony kciuka. Na brzuszku półroczne niemowlę stara się mieć jak najszerszy ogląd sytuacji. Wypycha się do góry do podparcia na otwartych dłoniach, tak zwane “drugie piętro”, dzięki czemu otwiera się przed nim przestrzeń i przygotowuje sobie “widok” na ruch do przodu. Czasem w tym wieku niemowlę podnosi się na czworak i kołysze, ale z takiego podniesienia nie może jeszcze rozpocząć pełzania. Czasem pojawia się wzorzec “samolot” lub “pływanie”, kiedy niemowlę ma uniesione obie ręce i nogi oraz jest wygięte w plecach. Obrót i połączenie półkul jest również ważne dla ruchu języka z boku na bok, więc niemowlę w tym wieku jest przygotowane do przesuwania kęsa po jamie ustnej i gotowe na rozszerzanie diety.

Kiedy w pół roku niemowlęcia jeszcze zwrócić uwagę?

• Niemowlę opiera się w “drugim piętrze” na zaciśniętych pięściach.
• Podparcie jest asymetryczne albo ciało jest zwinięte w rogalik.
• Jeśli w podparciu na dłoniach wydaje się zbyt mocno wygięte w plecach.
• Na plecach nie dotyka nóżek.
• Wzorzec “samolot” przeważa nad podparciem na dłoniach.

A co zrobi niemowlę, kiedy już może się rozglądać, gdzie wszędzie są rzeczy do chwytania? Zyska potrzebę, żeby się do nich dostać… Ale o tym następnym razem.