Jak zapobiec udarowi cieplnemu i słonecznemu

Autorka artykułu: Iveta Bartošová

Udar cieplny i udar słoneczny najczęściej pojawiają się latem, gdy jest duży upał i duchota, a prawdopodobnie każdy dorosły choć raz w życiu przeszedł jedną z tych dwóch chorób. Dla laika nie musi być łatwe ustalenie, jaka jest między nimi różnica, dlatego teraz przyjrzymy się temu, jakie są objawy udaru cieplnego i słonecznego, jaka jest pierwsza pomoc, po jakim czasie ustępują i jak możemy się przed nimi bronić.

Udar cieplny

Objawy udaru cieplnego

Jeśli po przebywaniu w gorącym, niewietrzonym środowisku i przy minimalnej ilości płynów dokuczają wam bóle głowy, nudności, dezorientacja, ewentualnie zawroty głowy i sucha skóra bez pocenia się, to prawdopodobnie mamy do czynienia z udarem cieplnym. Czyli z kolapsem z gorąca. Udar cieplny nie musi wystąpić tylko w letnie dni, ale może go spowodować także przebywanie w przegrzanym, wilgotnym i niewietrzonym pomieszczeniu. Organizm nie nadąża z odpowiednim chłodzeniem i dochodzi do jego przegrzania. 

Małe niemowlęta mogą zachorować na udar cieplny, jeśli są ubierane zbyt grubo, niż to konieczne, albo gdy rodzice przykryją wózek pieluchą i powietrze nie może do niego docierać. Ich organizm nie ma jeszcze wykształconej wystarczającej termoregulacji, aby zacząć się pocić i chłodzić, dlatego trzeba kontrolować niemowlęta w wózku, aby zapobiec temu problemowi. 

Pierwsza pomoc przy udarze cieplnym

Pierwszą pomocą jest jednoznacznie podanie płynów (bardzo powoli, aby nie doszło do wymiotów) oraz przeniesienie do chłodniejszego miejsca, gdzie nie świeci słońce; ewentualnie w obniżeniu temperatury ciała mogą pomóc także zimne okłady (uwaga na wychłodzenie, trzeba kontrolować temperaturę ciała). Ważne jest również położenie chorego na plecach i uniesienie mu nóg. 

Jak długo trwa udar cieplny

Temperatura ciała po przeniesieniu do chłodniejszego miejsca powinna spaść mniej więcej w ciągu pół godziny. Jeśli jednak nie udaje się obniżyć temperatury ciała ani zatrzymać wymiotów, albo chory nawet traci przytomność, należy wezwać pomoc medyczną. Zmęczenie po przebytym udarze cieplnym może trwać nawet kilka dni. 

Udar słoneczny

Objawy udaru słonecznego

Jak sama nazwa wskazuje, chodzi o udar słoneczny spowodowany słońcem, który ujawnia się po nadmiernym przebywaniu na słońcu. W przeciwieństwie do udaru cieplnego nie jest to przegrzanie organizmu, lecz przegrzanie mózgu. 

Oprócz objawów takich jak przy udarze cieplnym (nudności, ból głowy, dezorientacja, zawroty głowy) udar słoneczny objawia się zaczerwienieniem skóry, wysypką i oparzeniami, osłabieniem oraz uczuciem gorąca. Objawy udaru słonecznego mogą pojawić się dopiero kilka godzin po przebywaniu na słońcu.

Pierwsza pomoc przy udarze słonecznym

Podobnie jak przy udarze cieplnym trzeba podawać choremu płyny małymi porcjami i przenieść go do chłodniejszego miejsca. Temperaturę ciała obniżać zimnymi okładami, przede wszystkim przykładając je do głowy, ewentualnie pomóc sobie także lekami przeciwbólowymi. Odpowiednimi płynami są czysta woda, ciepła herbata (wywołuje pocenie i ochładza organizm), roztwór nawadniający lub napoje izotoniczne. Spaloną przez słońce skórę smarować następnie preparatami z pantenolem i witaminą E.

Jak długo trwa udar słoneczny

Wysoka gorączka powinna ustąpić w ciągu 24 godzin, jednak ogólnie organizm będzie się uporać z udarem słonecznym do 3 dni. Jeśli gorączka nie ustępuje albo dochodzi do utraty przytomności czy sztywności karku, należy szukać pomocy medycznej. 

Jak chronić się przed udarem cieplnym i słonecznym

Najważniejsza jest oczywiście profilaktyka. Chronić się można za pomocą:

• nakrycia głowy podczas przebywania na słońcu - na przykład muślinowej chustki z daszkiem dla dzieci;
• odpowiedniej ilości płynów - pilnować zwłaszcza u dzieci, aby piły wystarczająco dużo;
• odpowiedniego ubrania - przewiewny materiał, uważać na nadmierną liczbę warstw;
• aktywności sportowe lepiej przenieść na poranne lub wieczorne godziny, gdy nie jest już tak gorąco;
• nie pozostawiać dziecka samego w zamkniętym samochodzie, nawet kilka minut mogłoby mieć fatalne skutki.

W skrócie

Z udarem cieplnym lub słonecznym prawdopodobnie zetknął się w swoim życiu każdy. Objawy i pierwsza pomoc są bardzo podobne, jednak udar cieplny to przegrzanie organizmu wskutek gorąca, wilgoci i niewietrzonego środowiska (niekoniecznie latem), podczas gdy udar słoneczny to przegrzanie mózgu od słońca (najczęściej latem, bez nakrycia głowy). Objawiają się bólem głowy, nudnościami i dezorientacją. Pierwszą pomocą jest podawanie płynów małymi łykami, przeniesienie do chłodniejszego miejsca, ewentualnie obniżenie temperatury ciała za pomocą zimnych okładów lub letniego prysznica. W przypadku, gdy nie udaje się obniżyć temperatury ciała albo dochodzi do utraty przytomności lub sztywności karku, należy wezwać pomoc medyczną. Profilaktyką jest odpowiednie nawodnienie, właściwe ubranie, nakrycie głowy podczas przebywania na słońcu oraz wybór odpowiednich aktywności sportowych w zależności od pogody. 

Czy kiedykolwiek zetknęliście się z udarem cieplnym lub słonecznym? Jeśli tak, jak sobie z nim poradziliście?