Dlaczego nie sadzać dzieci przed telewizorem

Telewizor jest bez wątpienia jednym z wynalazków nowoczesnych czasów, który ma niemal każde gospodarstwo domowe. U niektórych telewizor ma nawet swoje miejsce w każdym pokoju. Wciąż jednak przybywa domów, w których nie znajdziemy telewizora, za to na porządku dziennym jest korzystanie z laptopów, tabletów, telefonów komórkowych czy komputerów stacjonarnych. Tak, takie są czasy — czasy pełne ekranów. Wielu z nas dorastało przy telewizji, oglądając bajki i wieczorynki, z drugiej strony mieliśmy też mnóstwo zajęć na zewnątrz. Dziś jest inaczej — ekrany są przenośne, więc można w nie patrzeć także na dworze. Jak temu zapobiegać? Czego uczyć dzieci zamiast oglądania ekranów? Dlaczego nie sadzać ich przed telewizorem?

Dlaczego telewizja i wszystkie ekrany szkodzą

Niemowlęta i małe dzieci

W przypadku małych niemowląt do pierwszego roku życia telewizja jest naprawdę niepotrzebna. Jeśli potrzebujesz na chwilę zająć dziecko, żeby móc wyskoczyć do toalety, pod prysznic czy umyć naczynia, lepiej będzie, jeśli posadzisz je w bujaczku albo położysz na kocu i zabierzesz ze sobą do pomieszczenia, żeby mogło cię widzieć i obserwować, jak to na tym świecie działa. Dla niemowlęcia będzie to bardziej korzystne, a ono będzie miało cię cały czas blisko. 

Dzieci do drugiego roku życia w idealnym przypadku w ogóle nie powinny oglądać telewizji, ponieważ nie potrafią połączyć obrazu z dźwiękiem. Dźwięk w telewizji dociera później niż obraz, czego dorosły nie zauważa, ale dziecko już tak. Poza tym tak małe dzieci nie mają jeszcze myślenia krytycznego i nie potrafią odróżnić dobra od zła nawet w bajkach (np. Tom i Jerry albo Masza i Niedźwiedź). Przemoc odbierają więc jako coś normalnego, dlatego potem mogą bić inne dzieci.

Nie oszukujmy się, w przypadku małych dzieci ekrany mogą nam pomóc przy trudniejszych czynnościach, takich jak mycie zębów (dziecko będzie lepiej współpracować), podczas jazdy samochodem (jeśli inaczej płacze), kiedy dziecko jest chore albo dokuczają mu bóle ząbków (pomoże to odwrócić uwagę od bólu). Oczywiście nie będziemy pozwalać dziecku patrzeć całymi dniami w ekrany. Jeśli jednak pomożemy sobie na kilka minut, a do tego puścimy im na przykład jakieś piosenki, bajki edukacyjne albo bajkę w obcym języku, może to być nawet korzystne. 

Pasowanie aktywność, powstawanie uzależnienia i zaburzenia uwagi

Problemem ekranów jest nasza bierność. Małe dzieci rozwijają się każdego dnia, nieustannie uczą się nowych rzeczy, mają ochotę wszystko po nas powtarzać i odkrywać świat, po prostu z natury są ciekawe, a właśnie oglądanie telewizji czy filmików w telefonie odbiera im tę chęć do nauki. Nagle nie muszą nic robić, tylko patrzą w ekran. Nie muszą nawet się ruszać, co później prowadzi do rozwoju otyłości. Następnie może się to przerodzić także w uzależnienie od ekranów i bardzo trudno jest dzieci tego oduczyć. Ponadto jeśli oglądanie ekranów zaczyna się bardzo wcześnie i nie ogranicza się czasu korzystania, może to mieć negatywny wpływ na rozwój mózgu. Może to nawet prowadzić u dzieci do zaburzeń uwagi. 

Nauka przez wzorce

Mówi się, że dzieci do trzeciego roku życia chłoną wszystko jak gąbka i to absolutna prawda. Uczą się bardzo szybko, cokolwiek widzą lub słyszą, od razu zapamiętują i w przyszłości są w stanie wykorzystać to w momencie, kiedy najmniej byśmy się tego spodziewali. Problemem telewizji jest to, że dzieci przejmują z niej wzorce. Oznacza to, że uczą się różnych gestów, słów, zwrotów, ale także sposobów zachowania na podstawie tego, co widzą. Brakuje tam jednak interakcji z inną osobą i mogą pojawić się też problemy z rozwojem mowy.

Trudności z zasypianiem

O niebieskim świetle mówi się coraz częściej w związku z problemami z zasypianiem. Światło emitowane przez ekrany mówi bowiem mózgowi przez oko, że jest dzień, a więc ciało naturalnie nie przygotowuje się do snu. Może być potem bardzo trudno uśpić zarówno małe dziecko, jak i dziecko w wieku szkolnym, a wielu dorosłych też ma z tym problem. 

Przed snem dzieci nie powinny więc w ogóle patrzeć w ekrany, ewentualnie trzeba użyć filtra, który zabarwi ekran na czerwono i wyeliminuje w ten sposób niebieskie światło, które jest tym zakłócającym elementem. Istnieją też czerwone okulary przeciw niebieskiemu światłu, z których mogą korzystać starsze dzieci i dorośli. 

Światowy Dzień Telewizji

21 listopada na całym świecie obchodzony jest Światowy Dzień Telewizji. Dzień ten powstał na cześć J.L. Bairda, który wynalazł przesyłanie obrazu do ekranów. U nas telewizja po raz pierwszy została uruchomiona w 1953 roku. Jak się mówi, jest dobrym sługą, ale złym panem. Nadmiar wszystkiego szkodzi, a w przypadku dzieci obowiązuje to podwójnie. Chcielibyśmy zachęcić was, abyście ten dzień obchodzili odwrotnie, czyli bez telewizora i najlepiej bez jakiegokolwiek ekranu. Spróbujecie z nami?

Jak zająć dzieci bez ekranów

Wspólny spacer

Wyjdźcie na świeże powietrze i wybierzcie się na jakąś wycieczkę. W ten sposób zmęczycie dzieci, a przy okazji sprawicie im mnóstwo radości. Nie musicie mieć konkretnego celu — możecie dawać dzieciom po drodze różne zadania i motywować je do chodzenia, które często sabotują.

Gry planszowe

Podczas grania w gry planszowe dzieci uczą się planowania i przyjmowania odpowiedzialności za swoje decyzje. Do gry może potem dołączyć cała rodzina i będziecie się świetnie bawić.

Czytanie książek

Przeczytajcie dzieciom książkę, rozwija to ich późniejszą zdolność uczenia się. Wyrosną z nich dzięki temu lepsi czytelnicy i mówcy. Z małymi dziećmi możecie oglądać obrazki w książce, starsze dzieci zajmie też długopis Albi z książeczkami. Ewentualnie możecie wspólnie wymyślać jakąś historię. Wyobraźnia nie zna granic. 

Wspólne gotowanie i pieczenie

Przygotujcie wspólnie niedzielny obiad albo upieczcie na przykład babkę. Gotowanie rozwija u dzieci kreatywność, zwiększa uwagę i koncentrację, a przede wszystkim rozwija małą motorykę. Nawet maluchy mogą pomagać w kuchni, wystarczy do tego wieża edukacyjna, żeby sięgnęły do blatu kuchennego, i możecie zlecić im na przykład mieszanie.

Przeglądanie zdjęć

Jeśli macie w domu małe niemowlę, a starsze dziecko często jest o nie zazdrosne, może wam pomóc stworzenie albumu ze zdjęciami albo fotoksiążki, w której będą zdjęcia starszego dziecka już od urodzenia. Pokażecie mu, że ono też było kiedyś takie maleńkie i że robiliście razem różne rzeczy, opiekując się nim, żeby wiedziało, że wcześniej cała uwaga była skierowana również na nie. 

Jeśli macie tylko jedno dziecko albo rodzeństwo nie jest o siebie zazdrosne, przeglądanie zdjęć zawsze przyciągnie uwagę i zajmie dzieci. 

To nie jest tylko złe

Nie mówimy, że ekrany są złem i że powinniśmy natychmiast z nich zrezygnować. Żyjemy w cyfrowych czasach i po prostu telewizory, telefony komórkowe, tablety i komputery do nich należą. Powinniśmy raczej ograniczać czas przed ekranami i starać się zajmować dzieci przede wszystkim ruchem lub aktywnościami, przy których rozwijają swoje umiejętności motoryczne (Jak rozwijać motorykę dużą, Jak rozwijać motorykę małą u dzieci). A jeśli już korzystamy z ekranu, wybierajmy raczej filmy o charakterze edukacyjnym.

Polecamy ustalić z dziećmi jasne zasady, które będą obowiązywać podczas oglądania telewizji i innych ekranów oraz będą przestrzegane. W przypadku dzieci starszych niż trzy lata ustalajcie wspólnie zasady — dzięki temu łatwiej będzie się ze wszystkim dogadać. 

Przede wszystkim nie miejcie sobie nic za złe — w każdej sytuacji robimy to, co najlepsze, na co nas stać, a jeśli jesteśmy z dziećmi sami, telewizor po ciężkim dniu może być dla nas wybawieniem. Spróbujcie raczej zastanowić się nad tym, jak robić to w dłuższej perspektywie. Ustalcie zasady i wyznaczcie dzieciom granice, które są ważne zarówno dla was, jak i dla nich. 

Mamy nadzieję, że dzień bez telewizji (ekranów) będzie dla was udany, a jeśli nie uda wam się akurat 21 listopada, spróbujcie innego dnia.